Kur’ani Dhe shkencat e natyrës – Përsiatje Teologjike

Besojmë se nuk ka libër tjetër në botë, për të cilin të jetë bërë kaq shumë mund e punë, të jetë derdhur kaq shumë kohë e mendim, sesa Kur’ani. Sot ka vëllime të tëra studimesh e komentesh teologjike, filozofike, shkencore për këtë libër epokëbërës në të gjitha gjuhët e kultivuara të botës. Janë libra e vëllime me një histori e vijimësi më se katërmbëdhjetëshekullore.

Në këtë mori librash për Kur’anin dhe kur’anologjinë zë meritueshëm një vend nderi libri “Kur’ani  i Shenjtë dhe Shkencat e Natyrës” / përsiatje teologjike, i profesorit të nderuar të Universitetit Teologjik “Sherif” të Teheranit, Mehdi Golshani, përkthyer e botuar në shqipe nga Fondacioni i Kur’anit, Tiranë. Deri më tani libri është botuar e ribotuar në disa gjuhë të botës:në gjuhën perse,  në gjuhën angleze (në ShBA), në gjuhën arabe (në Iran e Liban), në gjuhën gjermane (Gjermani), në gjuhën indoneziane (botuar e ribotuar 14 herë), në gjuhën tailandeze (Tailandë), në gjuhën urde (në Pakistan etj), në gjuhën suahili (në Afrikë).

Libri ka pesë kapituj, të lidhur fort njëri me tjetrin. Kreu i parë trajton konceptin islam për dijen. 

1 – Islami e thekson fuqishëm vlerën e dijes e të dijetarëve. Siç dihet, ajeti i parë që i ka zbritur Profetit, është: “Lexo! Lexo, me emrin e Zotit tënd!” (96: 1). Një libër i madh si                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             Kur’ani nuk mund të fillonte ndryshe, përveçse me këtë urdhër e me këtë porosi. Ja edhe hadithi i Profetit: “Dijetarët janë trashëgimtarë të Profetëve.” Nga libri i profesor Golshanit, pesë citime të mëtejshme nga Kur’ani dhe hadithet do të mjaftonin për ta konkretizuar këtë koncept të Islamit.

Kërkimi i dijes është detyrë për çdo mysliman (hadith). 

Kërkojeni diturinë nga djepi deri në varr! (hadith) 

Kërkojeni diturinë deri në Kinë! (hadith) 

Thuaj: A janë njëlloj ata që dinë me ata që nuk dinë? (Kur’ani, 39:9)

2. Ajetet e Kur’anit dhe hadithet e Profetit e të Imamëve tregojnë atë që nënvizon me të drejtë autori se dija, sipas Islamit nuk kufizohet te Sheriati, te parimet e ligjet e fesë. Shembull ilustrues do të ishte midis shumë ajeteve e haditheve, hadithi: “Kërkojeni diturinë deri në Kinë!”. Kina në kohën e Profetit nuk ishte qendra e studimeve teologjike e aq më tepër, ligjet dhe parimet e Islamit nuk mund të mësoheshin nga ateistët e politeistët e Kinës. Një arsye tjetër për ta besuar se dija nuk kufizohet, sipas Islamit në teologjinë islame dhe në Sheriatin islam është fakti se dijetarët islamë kanë qenë për shekuj të tërë, pas Hixhrit (imigrimit të Profetit nga Meka në Medine, më 622 të erës sonë), pishtarmbajtës të dijes dhe veprat e tyre janë përdorur si tekste mësimore në Europë për disa qindra vjet.

3. Kur’ani, – thotë autori, – e fton njerëzimin t’i studiojë sistemin dhe skemën e Krijimit, mrekullitë e natyrës, shkaqet dhe pasojat e gjithçkaje që ekziston, kushtet e jetës së gjallesave, shkurt të gjitha shenjat e Zotit, të dallueshme në universin e jashtëm dhe në thellësitë e brendshme të shpirtit njerëzor. Kur’ani urdhëron të mendohet thellë për të gjitha aspektet e Krijimit dhe kërkon që njerëzit të vënë në punë mendjen, arsyen, aftësitë e tyre për të zbuluar të fshehtat e natyrës. Ndër shumë ajete të Kur’anit, autori citon 47. Në këto ajete, Kur’ani e vlerëson aq lart njeriun. Sipas Kur’anit, njeriu është përfaqësues, kujdestar, mëkëmbës, zëvendës i Zotit në Tokë: (Dhe kujto, o Muhammed) kur Zoti yt u tha melekëve (engjëjve): Unë po caktoj në Tokë një zëvendës?! (Bekare, 30). Dhe: Është Ai i Cili ju caktoi zëvendës në Tokë; e, kushdo që nuk beson, të keqen e mosbesimit do ta ketë kundër vetvetes. (Fatir, 39)

Përse e vlerëson Zoti kaq shumë njeriun? Sepse Zoti i ka dhënë njeriut të gjitha llojet e dhuntive dhe e ka pajisur atë me inteligjencë dhe ka krijuar një harmoni të bukur midis njeriut dhe pjesës tjetër të gjithësisë; pra, njeriu e ka aftësinë për të marrë dije (shih ajetin 2:30). Ky është, vërtet një vlerësim i madhërishëm i Kur’anit për njeriun, por njëherazi, urdhërues e detyrues për të qenë i tillë. Hadithet nga Profeti, nga Imam Aliu dhe vetë rekomandimet që jep profesor Golshani janë tërësisht mbushamendëse.

Më tej, në kreun e parë, autori trajton kriteret për të dalluar dijen e dobishme nga ajo e padobishme. Autori nxjerr dy përfundime:

a – Të gjitha shkencat, qofshin teologjike ose natyrore janë mjet për të arritur afërsinë e Zotit dhe përderisa e luajnë këtë rol, janë të shenjta. Një vlerësim maksimal, kaq i lartë e kaq modern për shkencat e për shkencëtarët. Autori e mbështet këtë përfundim e vlerësim në një hadith të Profetit: “Fushat më të mira të dijes janë ato që sjellin dobi”.

b – Sipas këtij gjykimi, shkencat e ndryshme nuk janë të huaja për njëra-tjetrën, sepse sipas mënyrës së tyre, ato na interpretojnë faqet e ndryshme të librit të Krijimit. 

Në kreun e dytë jepen arsyet përse dëshirohen e përse kanë rëndësi shkencat fizike dhe natyrore sipas botëkuptimit islam:

a – Roli i këtyre shkencave për njohjen e Zotit (duke njohur natyrën, njeh faqe të caktuara të Krijimit e të krijesave të Zotit).

b – Roli i këtyre shkencave për stabilitetin dhe lartësimin e shoqërisë njerëzore e veçmas, të Bashkësisë Islame.

Në Kur’anin e Shenjtë ka më shumë se 750 ajete, – thotë autori, – që kanë të bëjnë me dukuritë natyrore. Autori i ka klasifikuar ato në shtatë grupe: ajete që përshkruajnë elementin përbërës të objekteve (p.sh. 21:30), ose që urdhërojnë të njihen ato; ajete që përshkruajnë mënyrën e krijimit të objekteve lëndore ose që urdhërojnë të zbulohet gjeneza e tyre; ajete që shpjegojnë harmoninë e njeriut me pjesën tjetër të universit fizik; ajete që e urdhërojnë njeriun të zbulojë si u krijua gjithësia jonë fizike e t’i studiojë dukuritë e natyrës etj. Në klasifikimin që bën profesor Golshani, do të donim të përveçonim: ajete ku Zoti betohet për objekte të ndryshme natyrore – për Diellin dhe shkëlqimin e tij në mëngjes, për Hënën që e ndjek atë, për kohën, për fikun dhe ullirin etj.  Besojmë se nuk mund të ketë vlerësim më të madh për gjithësinë, për natyrën dhe njëherësh, edhe për teorinë e dijes: Zoti vetë betohet në krijesat e veta!

Nga sa u tha shkurtimisht e nga sa thuhet edhe më tej në këtë kapitull, autori nxjerr me të drejtë përfundimin se vetë zhvillimi i qytetërimit islam dhe shkencëtarët islamë i detyrohen Kur’anit e botëkuptimit kur’anor që i ka inkurajuar vazhdimisht e tej e më tej. Këtë inkurajim e pranojnë edhe dijetarë perëndimorë – Levi, Sarton etj.

Autori citon shkencëtarë islamë me emër botëror, si al-Birunin, Ibn al-Hejthemin etj. dhe mendimet e argumentimet e tyre për rëndësinë e studimit të gjithësisë, por ai nuk mund të rrijë pa shprehur keqardhjen e qortimin që sot islamët përpiqen ta mësojnë shkencën e teknologjinë nga Perëndimi.

Ne, – thotë autori, – duhet ta ringjallim frymën shkencore të stërgjyshërve tanë dijetarë dhe ndezullinë (zellin) e tyre për të riformuar degët e ndryshme të dijes, për t’i shfrytëzuar ato për zhvillimin e qytetërimit islam. Ata nuk shikonin ndonjë kontradiktë reale midis të ashtuquajturave shkenca fetare dhe shkencave fizike; ata e konsideronin qëllimin e të dyjave të njëjtë. Sipas pikëpamjes së tyre, edhe shkencat biologjike, edhe shkencat fizike tregojnë harmoninë ndërmjet pjesëve të ndryshme të gjithësisë; ata e konsideronin studimin e dukurive natyrore si një nga rrugët më të mira për t’u afruar te Zoti; ata mendonin se duke studiuar shenjat e Zotit në natyrë, mund të zbulohet ndërlidhja ndërmjet të gjitha pjesëve të universit dhe Njësia pas kësaj bote shumësie; prandaj, ato na çojnë te Zoti, çka është edhe synim i fesë. Ishte pikërisht falë këtij botëkuptimi që shkencat fetare dhe ato fizike mësoheshin së bashku dhe disa nga dijetarët islamë ishin autoritete të klasës së parë në të dyja llojet (e shkencave). Kjo traditë e vyer duhet të ringjallet, – thotë autori, – dhe programet mësimore të universiteteve tona, duhet t’i përfshijnë edhe shkencat fetare, edhe përparimet më të fundit shkencore dhe teknologjike.

Në kreun e tretë flitet për integrimin e shkencës dhe të etikës. Çështje të tilla, si dimensioni moral i njeriut, sipas Kur’anit (përgjegjësia individuale dhe shoqërore, njohja e së mirës dhe e së keqes), dimensioni moral i shkencës dhe i teknologjisë (dija e dobishme, ekuilibri në kozmos dhe në të gjitha veprimet e njeriut, pastrimi i shpirtit, shmangia e gjykimeve të sëmura etj.), shkenca dhe etika në botën e sotme, të trajtuara shkurt, por qartë e me kompetencë të bëjnë të përsëritësh përfundimin e thënë prerazi nga autori se shkenca dhe teknologjia e zbatuar duhet të humanizohen, se duhet humanizuar shpirti, se shkencëtarët nuk duhet të bëjnë kërkime, që do të ishin për të keqen e jetës së njeriut, të krijesave të tjera dhe të mjedisit tonë.

Për dimensionin shkencor të Kur’anit flitet në kreun e katërt. Autori e shikon Kur’anin si burim për dije shkencore, si libër udhëheqës, si mesazh për shkencëtarët myslimanë. Para se të japë mendimin e vet për këto çështje, profesori citon shumë autorë të përmendur – Gazaliun, Ibn Mesudin, Sujutin, Kauakibin, Refiun, Bekhitin, Tantaniun, Naufalin, Moris Bykajn (i Akademisë së Shkencave të Francës), Shatibiun, Abduhun, Maraghiun (ish-rektori i Universitetit al-Az’har të Kajros), Tabatabain etj.

Në kohët tona, – thotë autori, – ka shumë njerëz që përpiqen t’i konceptojnë disa nga ajetet e Kur’anit në dritën e diturisë së sotme shkencore. Qëllimi kryesor i tyre është të tregojnë mrekullinë e Kur’anit në fushën shkencore dhe t’i bindin jomyslimanët se Kur’ani është i lavdishëm dhe unik dhe t’i bëjnë vëllezërit e tyre myslimanë të ndihen krenarë që kanë një Libër të tillë të Shenjtë të madh. Pra, ka një pikëpamje që e konsideron Kur’anin si burim të të gjithë dijes, madje, kjo pikëpamje nuk është edhe e re; shumë dijetarë të mëdhenj islamë të së shkuarës, si Gazaliu etj. e mbështesnin atë. Ky këndvështrim për dimensionin shkencor të Kur’anit është kritikuar, madje që në kohët e vjetra.

Kritika e këtij këndvështrimi mund të përmblidhet si më poshtë:

1 – Nuk është e drejtë të interpretohen fjalët e Kur’anit në një mënyrë që nuk ishte e njohur për arabët e kohës së Profetit.

2 – Kur’ani nuk u zbrit për të na mësuar ne shkencën dhe teknologjinë; jo, ai është libër udhëheqës. Prandaj është jashtë synimit të tij të flitet për shkenca natyrore dhe fizike në të. Kuptimi i ajeteve të sureve En’am : 38 dhe Nahl : 82, është: Kur’ani përmban gjithçka që nevojitet për udhëheqësinë dhe lumturinë tonë (në këtë botë dhe në Botën Tjetër).

3 – Shkenca nuk e ka arritur etapën e saj më të lartë të përparimit. Prandaj nuk është e drejtë të interpretohet Kur’ani sipas teorive që ndryshojnë. Mundet që një teori të bëhet shumë e njohur gjatë një periudhe e pastaj të zëvendësohet nga një tjetër; p.sh. sistemi i Ptolemeut qe shumë popullor për një kohë të gjatë, por pastaj u flak. Është e gabuar, atëherë, të pranosh se Kur’ani i Shenjtë mbështet teori kontradiktore. Po të mund të gjenim gjurmëtoren e të gjitha teorive dhe formulave shkencore në Kur’an, ajo që do të kishim, nuk do të ishte më shumë se një enciklopedi shkencore, si të gjitha enciklopeditë e tjera të mundshme. Përshtatja e Kur’anit të Shenjtë me teori të paqëndrueshme shkencore ka, gjithashtu këtë rrezik: ajo rrezikon qëndrueshmërinë e fakteve kur’anore dhe hap derën për interpretime të papranueshme.

4 – Po t’i përmbante Kur’ani i Shenjtë të gjitha shkencat e natyrës, mendja njerëzore do të mbetej e papunë dhe liria e njeriut do të ishte e pakuptimtë.

Pikëpamja e autorit është në po këtë hulli: Ne besojmë, – thotë prof. Golshani, – se Kur’ani i Shenjtë është libër udhëheqës për përparimin njerëzor dhe ai përmban gjithçka që njerëzve u duhet në fushat e besimit dhe të veprimit. Ne nuk e konsiderojmë atë enciklopedi shkencore, as nuk besojmë se është e drejtë t’ua përshtatësh Kur’anin e Shenjtë teorive shkencore të ndryshueshme. Nga ana tjetër, nuk mund të mohohet se Kur’ani u referohet disa fenomeneve të natyrës. Por kjo nuk bëhet për hir të mësimit të shkencës; kjo bëhet si një ndihmë për të tërhequr vëmendjen e njerëzve për madhërinë e All-llahut dhe kështu, për t’i sjellë ata më afër Allahut. Por, nga ana tjetër, ne besojmë, – vijon ai më tej, – se përparimi i shkencës e bën më të lehtë të kuptohen pjesë të caktuara të Kur’anit. Shih, p.sh. ajetin:

A nuk e dinë ata, që nuk besuan se qiejt e Toka ishin ngjitur e Ne i ndamë? (Enbija: 30)

Dhe: 

Dhe ujin e bëmë bazë të jetës. (Enbija: 30)

Duke përmbyllur kreun për përmasën shkencore të Kur’anit, autori thotë:

a – Kur’ani na fton të njohim ligjet e natyrës (domethënë shenjat e Allahut në gjithësi) dhe t’i shfrytëzojmë ato për mirëqenien e njerëzve:

Ai e ngriti edhe qiellin dhe Ai vuri drejtpeshimin, që të mos e prishni ekuilibrin. (Rahman: 5-8)

Kjo do të thotë që shfrytëzimi i mjeteve lëndore duhet të çojë në zhvillimin shpirtëror të njerëzve dhe jo të prishjes së tyre.

b – Sipas vështrimit kur’anor, të gjitha shkencat janë shfaqje të ndryshme të një bote që është krijuar dhe që drejtohet nga një Zot. Për këtë arsye, kombinimi i tyre duhet të çojë në një tablo të vetme të botës.

 c – Më në fund, një nga gjërat më të rëndësishme që mësojmë nga Kur’ani në lidhje me shkencën është botëkuptimi njësor (unik) dhe epistemologjia njësore. Kur’ani i Shenjtë na jep botëkuptimin dhe epistemologjinë e drejtë.

Kreu i pestë dhe i fundit, “Filozofia e shkencës: Vështrim kuranor” merret me disa çështje themelore të epistemologjisë sipas këndvështrimit kur’anor. Autori thotë se “kjo është një fushë, ku është punuar pak”. Kujdesi i autorit është t’i nxitë dijetarët të harxhojnë më shumë kohë dhe energji për këtë temë me rëndësi themelore.

Sipas vështrimit kur’anor, shtrohen çështje të tilla, si: pse na fton Kur’ani ta njohin natyrën dhe pse ka mundësi që njeriu ta kuptojë e ta njohë natyrën, pse duhet të përpiqemi të zbulojmë zanafillën e qenieve, pse ia kujton Kur’ani njeriut të mirat e natyrës e të vetvetes, cilat janë rrugët për ta njohur natyrën, cili është roli i vrojtimit (i shqisave) dhe i gjykimit (intelektit) për njohjen e natyrës (autori jep tre shembuj – tre ajete nga Kur’ani; i pari është ai kur Zoti i mëson Kabilit / Kainit si ta varrosë trupin e të vëllait të vrarë. Kaini sheh sorrën që gërmon me sqep në tokë!; dy të tjerët janë nga dhjetëra shembullsimet, tregimet, paravolitë, që jepen në Kur’an), cili është roli i Zbulimit (revelatës) dhe i frymëzimit, i intuitës (ose i së ashtuquajturës, shqisa e gjashtë), i imagjinatës krijuese etj. për kuptimin e njohjen e natyrës, ku bëjnë pjesë njerëzit e shkencës, cilat janë etapat e njohjes së natyrës, cilat janë ato grupe njerëzish që e kanë aftësinë për ta njohur natyrën, ç’pengesa mund të ketë për njohjen e natyrës, cilat janë ato shkaqe që mund ta shmangin intelektin (padija, nxitimi në gjykim, paragjykimi i papërligjur, imitimi i verbër i drejtuesve, mendjemadhësia, nënshtrimi para hamendjes, pohimet dhe mohimet e pabaza, cektësia, mungesa e dëshirës së fuqishme për të kërkuar të vërtetën etj.), cilat janë parimet udhëheqëse për njohjen e natyrës (besimi në Njësinë e Zotit, besimi në realitetin mbifizik, mbinatyror, besimi në shkakësinë e përgjithshme) etj. 

Autori shpjegon shkencërisht qartë ç’është e si është njohja ndijimore e ç’është e si është njohja intelektore e botës së jashtme dhe rolin kryesor të intelektit. Për secilin nga shkaqet që çojnë në shmangien e intelektit autori jep ajete të Kur’anit dhe hadithe të Profetit, të Imam Aliut e të Imamëve të tjerë:

 Profeti: “… Tri veti e prishin njeriun: xhelozia, dëshira trupore dhe egoizmi”. 

Dhe:

“Nxitimi është vepër e Shejtanit”.

Imam Sadiku: “Allahu ka veçuar dy ajete nga Libri i Tij për krijesat e tij: të mos flasin për diçka derisa ta mësojnë se ç’është dhe të mos e mohojnë atë që nuk e dinë”.

Imam Aliu: “Dëshira (e keqe – H.Sh.) është armiku i arsyes”.

Për ta bërë më konkrete këtë, autori sjell shembullin e bukur të pasqyrës. Nëse pasqyra nuk ta jep imazhin, atëherë: 

  1. nuk është bërë mirë pasqyra;
  2. është qorruar pasqyra;
  3. e ke vënë mbrapsht pasqyrën, e ke kthyer nga shpina;
  4. ka një send tjetër para pasqyrës e nuk lë të shihet;
  5. objekti për t’u pasqyruar nuk është vënë drejtadrejt pasqyrës.  

Kjo pasqyrë është zemra. Për këtë, poeti i madh persian, Xhelaledin Rumiu, thotë: “Kur vjen paragjykimi, / Njëqind perde lëvizin nga zemra te syri”.

Titulli i librit është Kur’ani dhe shkencat e natyrës. Por libri nuk është vetëm për ata e për ato që merren me shkencat e natyrës. Ai është edhe për të tjerët. Arsyeja e parë është se aty shpjegohet edhe Kur’an e Kur’ani e shpjegimi i Kur’anit u duhet të gjithëve. Së dyti, për zbatimin e të vërtetave shpirtërore në kohën tonë dhe në jetët tona, duhet të përdorim çdo lloj dijeje, shkence dhe përvoje që kemi. Së treti, Kur’ani është zbritur për të gjitha kohët. Ne na takon të vërejmë si na udhëheq ai në kohën e sotme. Ai ka aq shumë kuptime të shumëfishta (në parantezë: vështirësitë janë tonat, teksti është përsosurisht i qartë) e kur provohen, rezulton se është kaq i vërtetë. Në këtë rrugë, duke e parë Kur’anin, – siç thotë autori, – gjithnjë si libër udhëheqësie, ne marrim rezultatet më të fundit të kërkimit shkencor. Në këtë vështrim, libri i profesor Golshanit ta zgjeron e ta nxit shumë aftësinë për ta kuptuar Kur’anin dhe ndezullinë për t’u marrë me shkencat e natyrës e për ta njohur më tej natyrën. Kur lexon këtë libër, ajo që ke ditur, të shumëfishohet. Së katërti, autori ka një metodikë të këndshme argumentimi: i lë vend të mjaftueshëm tekstit të Kur’anit për t’iu referuar aksh çështjeje a për ta argumentuar aksh çështje, madje teksti i Kur’anit ngjitet aq afër me fjalën e tij shkencore, me përsiatjen e tij teologjike, me konkluzionet e tij të arsyetueshme. Kështu, ai tregon nga të ecësh e të thotë: kjo është udhëheqësia. Së pesti autori është i qartë e i hapur: Kur’ani duhet lexuar me mendje të pandotur nga veset, me dritën që të jep intelekti e më shumë se kaq, me dritën e zemrës dhe të ndërgjegjes, që ta kuptosh e ta njohësh librin e natyrës, ose siç thotë Aleksis Karrel, – cituar në libër nga prof. Golshani, – “Njeriu, zemra e të cilit është e dëlirë, mund të drejtohet kah majat e jetës mendore dhe shpirtërore”. Së gjashti, përveç ajeteve nga Kur’ani e haditheve nga Profeti Muhamed, Imam Aliu, Imam Sadiku etj., libri ka mbi 170 citime e burime nga dijetarë botërorë – Ibn Sina, Gazali, Kutub, Njuton, Ainshtain, Plenk, Tauns, Bykaj, Karrel, Paul, Filip, Uerner etj. Në të gjitha këto citime ai ndalet aty ku çështja është thelbësore dhe ku fjala e tij është e pashmangshme.  Sigurisht, çdo çështje a nënçështje në libër mund të jetë traktat më vete. Besojmë këto traktate a libra të tjerë të profesor Golshanit t’i kemi në duar në të ardhmen.

Për ta përmbyllur paraqitjen e librit: Zoti betohet në Kur’an në kohën (në suret 91:1-6; 56:75,76; 101:1-3): “Pafsha kohën!” Një betim dhe vlerësim kaq i madhërishëm! Zoti betohet në krijesën e vet! Populli ynë thotë: “Koha është flori”. Thonë edhe: “Koha është armiku më i egër i njeriut.” Shekspiri shkruan për tiraninë e kohës në sonetet 5,12, 64. Domethënia e të gjithave: kohën e tiraninë e kohës i mund shpirti ynë, rruga e virtytit, që është rruga e vështirë, rruga e ngushtë (Në Kur’an, 90:19, 20 thuhet: “Zoti të ka dhënë edhe gjykimin për të zgjedhur rrugën.” Te Mateu, 7:14 thuhet: “E ngushtë është porta dhe e ngushtë është rruga që të drejton në jetë.”). Kohën e tiraninë e kohës i mundin edhe veprimtari si kjo e sotmja e libra si ky i profesor Golshanit.  Fondacioni i Kur’anit, Mehdi GOLSHANI,