Njeriu nuk gjendet në këtë jetë thjesht për të jetuar, por për ta jetuar atë me kuptim; domethënë, për t’i dhënë ekzistencës së tij një domethënie dhe, përmes saj, të kalojë drejt asaj që vjen pas saj.

Kur meditojmë mbi marrëdhënien e njeriut me Allahun, vërejmë se adhurimi nuk mbështetet vetëm në një motiv. Kur’ani i drejtohet njeriut përmes kuptimeve të ndryshme, ndër më të rëndësishmet janë: frika, shpresa dhe dashuria.

Do të përpiqemi t’i shohim ato nga dy këndvështrime:

Së pari, për të kuptuar funksionin e secilit prej këtyre motiveve.

Së dyti, për të kuptuar marrëdhënien mes tyre; sepse frika dhe shpresa nuk e përjashtojnë njëra-tjetrën, ndërsa dashuria nuk është zëvendësim i tyre, por është drejtimi që i jep adhurimit kuptimin e tij më të thellë.

————- – ————-

Frika e mbron njeriun nga mendjemadhësia dhe vetëkënaqësia, i kujton kufijtë dhe përgjegjësitë e tij, në mënyrë që të mos ndihet i sigurt nga vetvetja dhe të mos i nënvlerësojë pasojat e veprimeve të tij.

Allahu i Madhëruar thotë: “Prandaj, mos iu frikësoni atyre, por më kini frikë Mua, nëse jeni besimtarë.” (Sure “Ali Imran”, ajeti 175)

Ndërsa shpresa i hap njeriut derën e shpresës dhe e shtyn atë drejt veprës. Ajo e pengon të bjerë në dëshpërim kur gabon ose pengohet.

Allahu thotë: “Ata shpresojnë në mëshirën e Tij dhe i frikësohen dënimit të Tij.” (Sure “El-Isra”, ajeti 57)

Gjithashtu thotë: “Ata e lusin Zotin e tyre me frikë dhe shpresë.” (Sure “Es-Sexhde”, ajeti 16)

Pastaj vjen dashuria, me një kuptim edhe më të thellë. Frika lidhet me atë që i druhemi, shpresa me atë që presim dhe dëshirojmë, ndërsa dashuria lidhet me Atë që duam.

Allahu i Madhëruar thotë: “Ndërsa ata që besojnë, kanë dashuri edhe më të madhe për Allahun.” (Sure “El-Bekare”, ajeti 165)

Meqë dashuria nuk është thjesht një ndjenjë, Kur’ani i ka dhënë asaj edhe një shenjë praktike: “Thuaj: ‘Nëse e doni Allahun, atëherë më pasoni mua, që Allahu t’ju dojë.” (Sure “Ali Imran”, ajeti 31)

Prandaj, funksioni i këtyre motiveve mund të përmblidhet kështu:

Frika të frenon, shpresa të shtyn përpara, ndërsa dashuria të ndryshon nga brenda.

Njeriu mund ta braktisë padrejtësinë nga frika e dënimit, ose duke shpresuar në shpërblim. Por kur e njeh Allahun dhe e do Atë, mund ta braktisë padrejtësinë sepse e ka dashur drejtësinë dhe dëshiron të jetojë në përputhje me atë që Allahu e do.

Mund të japë sadaka duke kërkuar shpërblimin, por më pas dhënia mund të bëhet për të një shprehje e mëshirës.

Mund të falet nga frika dhe shpresa, por më pas namazi bëhet edhe një çast afrimi me Allahun, rikthimi te drejtimi i duhur dhe rigjetja e kuptimit.

Nuk nënkuptohet që njeriu të fillojë me frikën dhe shpresën, e pastaj t’i braktisë ato kur arrin te dashuria. Frika dhe shpresa nuk bien ndesh me njëra-tjetrën, ndërsa dashuria nuk i anulon ato. Përkundrazi, mund ta shohim adhurimin si një udhëtim drejt Allahut që ka nevojë për dy krahë: frikën dhe shpresën, ndërsa drejtimi i tij është dashuria.

Frika e mbron njeriun nga mendjemadhësia, ndërsa shpresa e mbron nga dëshpërimi.

Nëse mbizotëron vetëm frika, njeriu mund të thyhet.

Nëse mbizotëron vetëm shpresa, njeriu mund të ndihet i sigurt nga vetvetja dhe të neglizhojë përgjegjësinë.

Por kur të dyja bashkohen, njeriu ecën mes frikës së respektueshme ndaj Allahut dhe shpresës. Ai nuk ndihet i sigurt nga vetvetja dhe nuk dëshpërohet nga Zoti i tij.

Pastaj vjen dashuria për t’i dhënë këtij udhëtimi drejtimin e tij.

Kam frikë nga Allahu, prandaj nuk dua të bëj atë që e zemëron Atë.

Shpresoj tek Allahu, prandaj nuk e humb shpresën në mëshirën e Tij.

E dua Allahun, prandaj dua ta njoh Atë, të di se çfarë do Ai dhe të afrohem me atë që e kënaq Atë.

Këtu shfaqet pjekuria shpirtërore.

Njeriu, në fillimet e formimit të tij, mund ta zbatojë të drejtën nga frika e dënimit ose të bëjë mirë duke shpresuar në shpërblim.

Pastaj piqet dhe e kupton vlerën e asaj që bën. Kështu, e drejta bëhet për të zgjedhje, ndërsa e mira bëhet pjesë e personalitetit të tij.

Por pjekuria nuk do të thotë të heqësh dorë nga frika dhe shpresa por do të thotë që kuptimet e tyre të zgjerohen dhe të hyjnë në një marrëdhënie më të thellë me dashurinë.

Besimtari nuk thotë: Unë nuk kam më frikë, sepse dua. As nuk thotë: Nuk kam më shpresë, sepse jam pjekur. Por thotë: Kam frikë, prandaj nuk bëhem mendjemadh.

Shpresoj, prandaj nuk dëshpërohem.

Dhe dua, prandaj e di se ku po shkoj dhe drejt Kujt po shkoj.

Kur njohja e Allahut bëhet shkak që njeriu të jetë më i sinqertë, më i mëshirshëm, më i drejtë dhe më bamirës, atëherë adhurimi ka kaluar përtej thjesht kryerjes së një veprimi dhe ka arritur te formimi i njeriut.

Jeta nuk është thjesht një rrugë nëpër të cilën kalojmë; ajo është një amanet që duhet ta jetojmë me vetëdije, t’i japim ekzistencës sonë kuptim dhe pastaj të kalojmë prej saj drejt asaj që vjen pas saj.

Frika dhe shpresa janë dy krahët, ndërsa dashuria është drejtimi. Dhe përmes këtyre tri kuptimeve, njeriu mëson se si të jetojë:

Të ketë frikë, që të mos bëhet mendjemadh; të shpresojë, që të mos dëshpërohet; dhe të dojë, që të dijë pse ecën dhe drejt Kujt është duke ecur.