Nektari i Xhumasë – Shkencat e Kur’anit Famëlartë

Kur’ani i Shenjtë është një Libër që nuk mund të kufizohet vetëm në faqet e tij. Ai është një oqean i pafund dijesh, udhëzimesh dhe urtësish, në të cilin çdo njeri mund të zbulojë diçka të re, në varësi të thellësisë me të cilën i afrohet. Allahu i Madhëruar thotë: “Ky është një Libër i bekuar, të cilin Ne ta kemi shpallur, që njerëzit të meditojnë rreth ajeteve të tij dhe që të marrin mësim njerëzit e mençur.” (Sure Sad, ajeti 29).

Ky ajet na kujton se qëllimi i Kur’anit nuk është vetëm të lexohet me gjuhë, por të meditohet, të kuptohet dhe të kthehet në udhëzim për jetën. Sa më thellë që njeriu përpiqet ta njohë këtë Libër, aq më shumë kupton se pas çdo ajeti qëndrojnë kuptime, lidhje dhe horizonte të tëra të dijes.

I Dërguari i Allahut, Muhamedi (Paqja dhe bekimi i Allahut qoftë mbi të dhe mbi familjen e tij), ka thënë: “Kur’ani është tryeza e Allahut, prandaj mësoni prej tryezës së Tij sa të mundeni.” Kjo shprehje e fuqishme na jep një pamje të bukur të marrëdhënies së besimtarit me Kur’anin. Ashtu si trupi ka nevojë për ushqim, edhe shpirti dhe mendja kanë nevojë për ushqimin e dijes dhe udhëzimit hyjnor.

Pikërisht nga kjo dëshirë për ta kuptuar më thellë Fjalën e Allahut janë zhvilluar shumë fusha studimi, të cilat së bashku njihen si Shkencat e Kur’anit, ose Ulumul-Kur’an. Këto shkenca na afrojnë me Kur’anin nga këndvështrime të ndryshme dhe na ndihmojnë të zbulojmë më qartë madhështinë, kuptimin dhe mesazhin e tij.

——————– – ——————-

A e kemi menduar ndonjëherë se sa e madhe është dija që Allahu ka vendosur në një Libër të vetëm?

Një Libër që lexohet nga miliona njerëz në mbarë botën. Një Libër që është recituar për shekuj me radhë, që është studiuar nga dijetarë të panumërt dhe që vazhdon të jetë objekt i kërkimit, reflektimit dhe studimit. Një Libër që nuk i drejtohet vetëm mendjes së njeriut, por edhe zemrës së tij.

Ky është Kur’ani i Shenjtë.

Për muslimanin, Kur’ani nuk është thjesht një libër fetar që hapet në momente adhurimi. Ai është Libri i Allahut, burim udhëzimi, dijeje dhe njohjeje. Ai është një prej burimeve themelore për të dalluar të vërtetën nga e pavërteta dhe për të kuptuar se si duhet të orientohet njeriu në jetën e tij.

Pikërisht për shkak të këtij pozicioni të jashtëzakonshëm, që nga ditët e para të Islamit, muslimanët i janë afruar Kur’anit me një etje të madhe për dije. Ata nuk janë mjaftuar vetëm me recitimin e tij. Kanë kërkuar të kuptojnë fjalët e tij, kuptimet e tij, rrethanat në të cilat janë shpallur ajetet, mënyrën se si është shkruar dhe lexuar ai, dispozitat që përmban dhe argumentet që dëshmojnë veçantinë e tij.

Nga kjo përpjekje e madhe për ta kuptuar Librin e Allahut u zhvilluan shumë fusha të dijes. Të gjitha këto fusha, edhe pse secila merret me një aspekt të veçantë, bashkohen nën një emër të madh, “Shkencat e Kur’anit (Ulumul-Kur’an)”.

Kur’ani ka shumë dimensione dhe pikërisht për këtë arsye nuk mund të kufizohet në një mënyrë të vetme studimi. Mund ta studiojmë përmes kuptimit të tij, përmes gjuhës, përmes historisë së shpalljes, përmes dispozitave, përmes recitimit dhe përmes veçantisë që e dallon atë nga çdo fjalë tjetër.

Një nga fushat më të rëndësishme është tefsiri.

Tefsiri është shkenca që përpiqet të zbulojë dhe të shpjegojë kuptimet e ajeteve të Kur’anit. Sepse të lexosh një fjalë nuk do të thotë domosdoshmërisht ta kuptosh thellësinë e saj.

Një ajet mund të përmbajë një mësim moral, një udhëzim shpirtëror, një parim shoqëror, një dispozitë juridike ose një të vërtetë që kërkon reflektim të thellë. Tefsiri na ndihmon të depërtojmë përtej leximit sipërfaqësor dhe të kuptojmë atë që Kur’ani dëshiron t’i mësojë njeriut.

Prandaj tefsiri zë një vend qendror në studimet kur’anore. Ai është përpjekja e njeriut për ta kuptuar mesazhin e Librit të Allahut dhe për ta lidhur atë mesazh me jetën.

Por Kur’ani nuk flet vetëm për besimin dhe moralin. Ai përmban edhe udhëzime dhe dispozita që lidhen me jetën e individit dhe të shoqërisë.

Këtu hyn shkenca e Ajatul-Ahkam.

Kjo fushë merret me ajetet që përmbajnë dispozita juridike dhe me mënyrën se si prej tyre kuptohen dhe nxirren rregulla. Këto studime nuk bëhen të shkëputura nga burimet e tjera të Sheriatit, por lidhen edhe me Sunetin, ixhmain dhe arsyen, pra ’aklin.

Në këtë mënyrë, Kur’ani nuk studiohet vetëm si një burim frymëzimi shpirtëror, por edhe si një burim i rëndësishëm për kuptimin e parimeve dhe rregullave që udhëheqin jetën e njeriut.

Por ekziston edhe një pyetje tjetër.

Çfarë është ajo që e bën Kur’anin të jetë një argument i profetësisë së Muhamedit?

Këtu na çon shkenca e I’xhazul-Kur’anit.

Kur’ani paraqitet si shpallje hyjnore dhe si mrekulli e dhënë Profetit Muhamed (Paqja dhe bekimi i Allahut qoftë mbi të dhe mbi familjen e tij). Studimi i mrekullisë së Kur’anit shqyrton veçoritë që e dallojnë atë nga fjala njerëzore dhe argumentet që lidhen me origjinën e tij hyjnore.

Kur njeriu e studion Kur’anin në këtë këndvështrim, ai nuk sheh vetëm një tekst të bukur. Ai përballet me një Libër që kërkon të kuptohet edhe si dëshmi dhe argument.

Pastaj vjen një tjetër dimension i mrekullueshëm.

Gjuha.

Kur’ani është shpallur në gjuhën arabe dhe gjuha e tij është pjesë e rëndësishme e kuptimit të tij. Për këtë arsye janë zhvilluar edhe studime të veçanta mbi gramatikën dhe retorikën kur’anore.

I’rabul-Kur’an merret me strukturën gramatikore të tekstit. Retorika kur’anore merret me mënyrën e jashtëzakonshme se si janë vendosur fjalët, shprehjet dhe ndërtimet gjuhësore.

Kjo na tregon se edhe një fjalë e vetme nuk mund të trajtohet gjithmonë në mënyrë të shkëputur. Pozicioni i saj në fjali, forma e saj dhe lidhja me fjalët e tjera mund të ndikojnë në kuptimin që përcjell ajeti.

Por për ta kuptuar edhe më mirë Kur’anin, duhet të dimë edhe rrethanat në të cilat u shpall ai.

Këtu vjen shkenca e Esbab en-Nuzul, pra shkenca e shkaqeve të zbritjes së ajeteve.

Shumë ajete u shpallën në lidhje me ngjarje konkrete, pyetje të njerëzve, situata të caktuara ose zhvillime që ndodhën gjatë jetës së Profetit Muhamed (Paqja dhe bekimi i Allahut qoftë mbi të dhe mbi familjen e tij).

Njohja e këtyre rrethanave mund të na ndihmojë të kuptojmë më qartë kontekstin në të cilin është shpallur një ajet dhe mesazhin që ai përcillte në atë situatë.

Pra, Kur’ani nuk studiohet vetëm si një tekst i shkëputur nga historia. Ai studiohet edhe në lidhje me realitetin në të cilin zbriti.

Por kujdesi ndaj Kur’anit nuk përfundon këtu.

Edhe mënyra se si është shkruar ai është bërë objekt i një fushe të veçantë studimi.

Resmul-Kur’an merret me mënyrën e shkrimit të tekstit kur’anor dhe me rregullat që lidhen me formën e tij të shkruar.

Ndërsa kur Kur’ani kalon nga faqja në zë, hyjmë në një tjetër fushë të rëndësishme.

Kiraeti dhe texhvidi.

Kur’ani nuk është vetëm një tekst që shihet. Ai është edhe një Fjalë që recitohet.

Prandaj shqiptimi i saktë i shkronjave, zanoreve dhe lëvizjeve është jashtëzakonisht i rëndësishëm. Texhvidi na mëson rregullat e recitimit të saktë, ndërsa kiraeti lidhet me mënyrat dhe traditat e leximit të Kur’anit.

Mendoni për pak të gjithë këtë. Një Libër studiohet për kuptimin e tij. Studiohet për gjuhën e tij. Studiohet për rrethanat në të cilat u shpall. Studiohet për dispozitat që përmban. Studiohet për mënyrën se si është shkruar. Studiohet për mënyrën se si recitohet. Studiohet për mrekullinë dhe veçantinë e tij. Të gjitha këto janë degë të ndryshme, por të gjitha kanë të njëjtin qendër, Kur’anin e Shenjtë.

Dhe kjo është ajo që e bën kaq të jashtëzakonshme botën e Shkencave të Kur’anit.

Ato nuk janë krijuar për ta komplikuar Librin e Allahut. Përkundrazi, janë zhvilluar nga dëshira për ta kuptuar atë më mirë.

Sepse një besimtar nuk duhet të kënaqet vetëm me faktin se e mban Kur’anin në shtëpi. Ai duhet të përpiqet ta mbajë atë edhe në mendjen e tij dhe, mbi të gjitha, në jetën e tij.

Nuk mjafton ta lexojmë Kur’anin nëse nuk përpiqemi të kuptojmë atë që lexojmë.

Nuk mjafton ta dimë tekstin nëse nuk e lejojmë mesazhin e tij të ndikojë në karakterin tonë. Nuk mjafton ta dëgjojmë zërin e tij në veshët tanë nëse zemra jonë mbetet larg kuptimit të tij.

Qëllimi i dijes mbi Kur’anin nuk është vetëm të dimë më shumë rreth tij.

Qëllimi është që, duke e njohur më mirë Kur’anin, të njohim më mirë udhëzimin e Allahut.

Prandaj Shkencat e Kur’anit nuk janë vetëm një trashëgimi akademike e dijetarëve. Ato janë një derë që na fton drejt një marrëdhënieje më të thellë me Librin e Allahut.

Sa më shumë që e studiojmë Kur’anin, aq më shumë kuptojmë se ai nuk është një Libër që i përket vetëm një kohe.

Ai i flet njeriut. I flet mendjes së tij. I flet zemrës së tij. I flet ndërgjegjes së tij. Dhe mbi të gjitha, i tregon rrugën drejt Allahut.

Prandaj, ndoshta pyetja më e rëndësishme nuk është vetëm sa herë e kemi lexuar Kur’anin, por pyetja është – “Sa herë kemi ndaluar për ta kuptuar? Sa herë kemi reflektuar mbi një ajet? Sa herë kemi lejuar që një fjalë e Allahut të ndryshojë një vendim tonin, një sjellje tonën, një gabim tonin ose një pjesë të karakterit tonë?”

Sepse Kur’ani nuk erdhi vetëm që të jetë një libër që ne e lexojmë, erdhi që të jetë një libër që na udhëheq.

Dhe sa më shumë ta njohim, aq më shumë kuptojmë se pas çdo ajeti që lexojmë ekziston një botë e tërë dijeje, urtësie dhe udhëzimi që pret të zbulohet.