Njeriu, gjatë jetës së tij, përballet çdo ditë me zgjedhje, vendime dhe veprime që ndikojnë në marrëdhënien e tij me Allahun, me veten dhe me njerëzit përreth. Në rrjedhën e përditshmërisë, shpeshherë jemi të përqendruar te punët, përgjegjësitë dhe shqetësimet tona, duke harruar të ndalemi për të shqyrtuar sjelljen dhe qëllimet tona. Pikërisht këtu merr rëndësi vetëllogaridhënia e përditshme, e cila nënkupton që njeriu të analizojë veprimet e tij, të dallojë të mirën nga e keqja dhe të përpiqet të përmirësojë veten përpara se të vijë dita kur do të japë llogari përpara Allahut.

1. Kuptimi i vetëllogaridhënies

Vetëllogaridhënia është aftësia për të ndalur dhe për të shqyrtuar me sinqeritet atë që kemi bërë, atë që kemi thënë dhe atë që kemi pasur në zemër. Ajo kërkon që njeriu të mos i justifikojë gjithmonë gabimet e veta dhe të mos i vërejë vetëm të metat e të tjerëve. Përkundrazi, ai duhet të fillojë nga vetja, duke pyetur: A veprova drejt? A e lëndova dikë me fjalët e mia? A i përmbusha përgjegjësitë e mia? A ishte qëllimi im i pastër? A e përdora kohën në mënyrën e duhur?

Këto pyetje, sado të thjeshta të duken, mund të kenë ndikim të madh në formimin e karakterit të njeriut. Ai që mësohet të shqyrtojë veten çdo ditë, fillon të bëhet më i vetëdijshëm për dobësitë e tij dhe më i kujdesshëm në veprimet që ndërmerr. Ndërsa ai që nuk reflekton mbi sjelljen e vet, rrezikon t’i përsërisë të njëjtat gabime, derisa ato të bëhen pjesë e zakonshme e jetës së tij.

Allahu i Madhëruar thotë në Kur’an:

“O ju që keni besuar! Kini frikë Allahun dhe le të shikojë çdo njeri se çfarë ka përgatitur për të nesërmen!” (Sure El-Hashr, ajeti 18).

Ky ajet na fton të reflektojmë mbi veprat tona dhe të mos e harrojmë të ardhmen e përjetshme. Shprehja “çfarë ka përgatitur për të nesërmen” na kujton se veprimet tona të sotme kanë rëndësi për gjendjen tonë në botën tjetër. Prandaj, vetëllogaridhënia duhet të jetë një pjesë e pandashme e jetës së besimtarit.

2. Pse duhet të japim llogari për veten çdo ditë?

Çdo ditë na ofron mundësinë për të bërë mirë, por njëkohësisht na vë përballë sprovave dhe tundimeve. Mund të ndodhë që, pa e kuptuar, të sillemi me ashpërsi ndaj dikujt, të flasim padrejtësisht, të humbasim kohën në gjëra të padobishme ose të neglizhojmë detyrimet tona shpirtërore. Nëse në fund të ditës nuk ndalemi për të reflektuar, këto veprime mund të kalojnë pa u vënë re dhe të përsëriten përsëri.

Vetëllogaridhënia e përditshme na ndihmon të mos lejojmë që gabimet e vogla të shndërrohen në zakone të qëndrueshme. Ajo na mëson të jemi të drejtë me veten, të pranojmë përgjegjësinë për veprimet tona dhe të mos ia hedhim fajin gjithmonë rrethanave apo njerëzve të tjerë.

Në traditën islame, Imam Aliu (a.s) i ka kushtuar rëndësi të veçantë kontrollit të vetvetes dhe përgatitjes për Ditën e Gjykimit. Në një thënie të njohur që i atribuohet atij, thuhet:

“Llogariteni veten tuaj përpara se të llogariteni dhe peshoni veprat tuaja përpara se ato të peshohen.”

Kjo porosi shpreh thelbin e vetëllogaridhënies: është më mirë që njeriu t’i njohë dhe t’i korrigjojë gabimet e veta gjatë jetës, sesa të presë ditën kur nuk do të ketë më mundësi t’i ndryshojë veprat e së kaluarës.

3. Si realizohet vetëllogaridhënia në jetën e përditshme?

Vetëllogaridhënia nuk kërkon domosdoshmërisht veprime të ndërlikuara. Ajo mund të fillojë me disa minuta reflektimi në fund të çdo dite. Njeriu mund të kujtojë bisedat që ka zhvilluar, vendimet që ka marrë dhe mënyrën se si është sjellë me të tjerët.

Nëse ka bërë një vepër të mirë, duhet ta falënderojë Allahun dhe të përpiqet ta vazhdojë atë. Nëse ka gabuar, duhet ta pranojë gabimin, të kërkojë faljen e Allahut dhe, kur është e nevojshme, t’i kërkojë falje edhe personit që ka lënduar. Pendimi i sinqertë nuk duhet të mbetet vetëm në fjalë, por duhet të shoqërohet me vendimin për të mos e përsëritur gabimin.

Për shembull, nëse gjatë ditës kemi folur keq për dikë, vetëllogaridhënia na ndihmon të kuptojmë se fjalët tona mund të kenë cenuar dinjitetin e një personi. Nëse kemi neglizhuar një detyrë, na shtyn të kërkojmë mënyra për t’u bërë më të përgjegjshëm. Nëse kemi ndihmuar dikë, na kujton se mirësia duhet të vazhdojë pa pritur lavdërime apo shpërblime nga njerëzit.

Gjithashtu, vetëllogaridhënia kërkon që njeriu të shqyrtojë jo vetëm veprimet e jashtme, por edhe qëllimet e tij. Një vepër mund të duket e mirë përpara të tjerëve, por vlera e saj shpirtërore lidhet edhe me sinqeritetin me të cilin kryhet. Prandaj, besimtari duhet të përpiqet që veprat e tij të jenë të drejta dhe qëllimet e tij të pastra.

4. Vetëllogaridhënia dhe pastrimi i shpirtit

Një nga rezultatet më të rëndësishme të vetëllogaridhënies është pastrimi i shpirtit. Kur njeriu i kushton vëmendje gjendjes së tij të brendshme, ai fillon të dallojë më qartë veset që e largojnë nga e mira, si mendjemadhësia, zilia, zemërimi, egoizmi dhe dëshira për t’u dukur më i mirë se të tjerët.

Vetëllogaridhënia duhet të shoqërohet me shpresë në mëshirën e Allahut. Ajo nuk ka për qëllim ta zhysë njeriun në dëshpërim, por ta zgjojë ndërgjegjen e tij dhe ta ndihmojë të rikthehet në rrugën e drejtë. Kur besimtari e kupton gabimin dhe pendohet sinqerisht, ai nuk duhet të dorëzohet përballë së kaluarës, por të punojë për një të ardhme më të mirë.

Allahu i Madhëruar thotë:

“Vërtet, Allahu i do ata që pendohen dhe ata që pastrohen.” (Sure El-Bekare, ajeti 222).

Ky ajet na kujton se pendimi dhe pastrimi shpirtëror janë rrugë drejt afrimit me Allahun. Vetëllogaridhënia na ndihmon të kuptojmë se ku kemi gabuar, ndërsa pendimi na jep mundësinë të fillojmë përsëri me sinqeritet dhe vendosmëri.

5. Rëndësia e kohës dhe e veprave të vogla

Një gabim i zakonshëm është të mendojmë se do të kemi gjithmonë kohë për t’u përmirësuar. Shpesh themi se do të fillojmë të falemi më me përkushtim, do të ndihmojmë më shumë të tjerët, do të heqim dorë nga një ves ose do të kërkojmë falje për një padrejtësi, por e shtyjmë këtë vendim për një ditë tjetër.

Vetëllogaridhënia na mëson se ndryshimi duhet të fillojë sot. Çdo ditë është një mundësi e re për të bërë mirë dhe për t’u afruar me Allahun. Nuk duhet t’i nënvlerësojmë veprat e vogla, sepse një fjalë e mirë, një ndihmë e sinqertë, një falje e dhënë apo një gabim i shmangur mund të ketë rëndësi të madhe.

Orët që kalojnë nuk kthehen më, prandaj është e rëndësishme të pyesim veten nëse po e përdorim jetën për gjëra me vlerë apo po e shpërdorojmë në veprime që nuk na sjellin dobi. Kjo nuk do të thotë të heqim dorë nga pushimi apo kënaqësitë e lejuara, por të ruajmë një ekuilibër mes përgjegjësive të kësaj bote dhe përgatitjes për botën tjetër.

Besimtari duhet ta mbyllë çdo ditë duke reflektuar mbi veprat e tij: çfarë bëri mirë, ku gaboi, kujt i shkaktoi dhimbje dhe çfarë mund të përmirësojë ditën e ardhshme. Kjo praktikë, kur bëhet me sinqeritet dhe vazhdimësi, e ndihmon njeriun të bëhet më i durueshëm, më i drejtë, më i mëshirshëm dhe më i kujdesshëm në marrëdhënien e tij me Allahun dhe me njerëzit.

Duhet të kujtojmë se qëllimi i vetëllogaridhënies nuk është të jetojmë me frikë nga gabimet, por të jetojmë me ndërgjegje për përgjegjësitë tona. Nuk është e rëndësishme vetëm sa ditë jetojmë, por edhe si i mbushim ato ditë me vepra të mira. Çdo mbrëmje mund të jetë një mundësi për të korrigjuar veten, ndërsa çdo mëngjes një fillim i ri për të ecur drejt së mirës.

Prandaj, le të mos e lëmë veten pa llogari, sepse ai që mëson ta shqyrtojë veten në këtë botë, përgatitet më mirë për ditën kur do të japë llogari përpara Allahut.