Në historinë e njerëzimit, çdo epokë ka pasur sprovat dhe trazirat e saj. Ka pasur kohë kur e vërteta është bërë e vështirë për t’u dalluar nga e pavërteta, kur padrejtësia është përhapur, kur njerëzit kanë humbur besimin te njëri-tjetri dhe kur interesat personale kanë mposhtur ndërgjegjen. Ka pasur periudha kur shoqëritë janë përfshirë nga përçarjet, kur fjalët kanë humbur kuptimin e tyre dhe kur njerëzit, në vend që të kërkojnë drejtësinë, janë bërë ndjekës të verbër të dëshirave dhe interesave të tyre.
Pikërisht për këto rrethana, fjalët e Imam Aliut (Paqja qoftë mbi të!) në veprën e pavdekshme Nehxhul-Belagha marrin një rëndësi të veçantë. Paralajmërimet e tij për fitnet, sprovat dhe kohët e trazuara nuk i përkasin vetëm periudhës në të cilën ai jetoi, por përmbajnë mësime që mbeten të vlefshme për çdo brez. Ai na mëson se rreziku më i madh i kohëve të trazuara nuk qëndron vetëm në konfliktet që shfaqen jashtë njeriut, por edhe në ndryshimet që ndodhin brenda zemrës së tij: kur dobësohet besimi, kur humbet gjykimi i drejtë dhe kur njeriu fillon të ndjekë të pavërtetën duke menduar se është në anën e së vërtetës.
Në Hutben 151 të Nehxhul-Belaghas, Imam Aliu na tërheq vëmendjen ndaj fitneve që përfshijnë shoqëritë dhe ndaj gjendjes së njerëzve kur humbasin orientimin e tyre. Ai përshkruan një realitet ku zemrat lëkunden, mendimet ngatërrohen dhe njerëzit bëhen të paaftë të dallojnë qartë rrugën e drejtë. Në kohë të tilla, e vërteta nuk zhduket, por bëhet më e vështirë për t’u njohur, sepse mbi të grumbullohen pretendime, mashtrime dhe interesa të ndryshme. Njerëzit mund të dëgjojnë shumë fjalë, të shohin shumë veprime dhe të përballen me shumë pretendime, por kjo nuk do të thotë se arrijnë të kuptojnë se ku qëndron drejtësia.
Kjo është një prej karakteristikave më të rrezikshme të fitnes: ajo nuk vjen gjithmonë me një pamje të qartë të së keqes. Përkundrazi, shpeshherë e pavërteta paraqitet e veshur me petkun e së vërtetës, padrejtësia justifikohet me fjalë të bukura dhe interesat personale paraqiten sikur të jenë në shërbim të shoqërisë. Kështu, njeriu mund të mashtrohet jo sepse nuk ka dëgjuar kurrë për të vërtetën, por sepse nuk ka arritur të dallojë atë nga mashtrimi. Ai mund të mbrojë një padrejtësi duke menduar se po mbron drejtësinë, mund të përhapë një gënjeshtër duke besuar se po mbron një kauzë të drejtë dhe mund të bëhet shkak i përçarjes duke menduar se po kontribuon për bashkimin e njerëzve.
Për këtë arsye, një nga parimet më të rëndësishme që duhet të udhëheqë besimtarin në kohë të tilla është që të mos e masë të vërtetën me njerëzit, por t’i masë njerëzit me të vërtetën. Nuk duhet të pranojmë një mendim vetëm sepse vjen nga një person me ndikim, as të mbështesim një qëndrim vetëm sepse atë e ndjek shumica. E vërteta nuk përcaktohet nga fama, pasuria, pushteti apo numri i mbështetësve. Ajo duhet të gjykohet përmes drejtësisë, arsyes dhe udhëzimit hyjnor.
Në këtë kuptim, përcillet si fjalë e Imam Aliut (Paqja qoftë mbi të!): «Mos e njihni të vërtetën përmes njerëzve, por njihni të vërtetën dhe pastaj do t’i njihni njerëzit e saj.»
Ky parim na mëson të mos bëhemi robër të emrave dhe figurave, por të kërkojmë gjithmonë përmbajtjen e së vërtetës. Sepse njerëzit mund të gabojnë, mund të ndryshojnë qëndrimet e tyre dhe mund të largohen nga parimet që dikur i mbronin, por e vërteta mbetet e pandryshueshme.
Një tjetër rrezik i madh në kohët e trazuara është ndjekja e dëshirave personale. Njeriu mund të ketë njohuri, mund të ketë përvojë dhe madje mund të flasë për fenë, por nëse nuk arrin të kontrollojë dëshirat e tij, ai mund të largohet nga rruga e drejtë. Lakmia për pasuri, etja për pushtet, dëshira për famë dhe mendjemadhësia janë ndër shkaqet që e bëjnë njeriun të humbasë drejtimin. Në vend që të pyesë nëse një veprim është i drejtë apo i gabuar, ai fillon të pyesë nëse ky veprim i sjell përfitim apo jo.
Në hutben e 93 të Nehxhul-Belaghas, Imam Aliu na kujton rrezikun e sprovave dhe nevojën për mbrojtjen e Allahut prej tyre. Kjo na bën të kuptojmë se sprovat nuk janë vetëm ngjarje të vështira që ndodhin në jetën tonë, por edhe situata që vënë në provë karakterin, besimin dhe ndërgjegjen tonë. Ndonjëherë njeriu sprovohet me varfëri, ndonjëherë me pasuri; ndonjëherë me humbje, ndonjëherë me pushtet; ndonjëherë me frikë dhe ndonjëherë me mundësi të shumta për të bërë atë që dëshiron. Por sprova më e madhe është kur njeriu, për hir të një përfitimi të përkohshëm, është i gatshëm të braktisë parimet e tij.
Pikërisht këtu qëndron edhe kuptimi i fjalës së Allahut të Madhëruar: «Dhe dijeni se pasuria juaj dhe fëmijët tuaj janë vetëm sprovë…» (Sure El-Enfal, ajeti 28).
Ky ajet na kujton se gjithçka që kemi në këtë botë mund të bëhet një provë për ne. Pasuria mund të jetë bekim, por mund të bëhet edhe shkak i mendjemadhësisë. Pozita mund të përdoret për të ndihmuar njerëzit, por mund të kthehet edhe në mjet padrejtësie. Edhe fjala, e cila duhet të shërbejë për të përhapur të vërtetën, mund të përdoret për të mashtruar, për të përçarë dhe për të dëmtuar të tjerët.
Imam Aliu (Paqja qoftë mbi të!) na paralajmëron gjithashtu për pasojat që sjell largimi i shoqërisë nga udhëzimi hyjnor. Një shoqëri nuk shkatërrohet vetëm nga luftërat, konfliktet apo fatkeqësitë natyrore. Shpeshherë shkatërrimi i saj fillon shumë më herët, kur padrejtësia bëhet diçka e zakonshme, kur gënjeshtra pranohet si e vërtetë, kur të fortët shtypin të dobëtit dhe kur njerëzit nuk ndihen më përgjegjës për veprimet e tyre.
Imam Aliu përshkruan gjendjen e njerëzve përpara misionit të Profetit Muhamed (Paqja dhe bekimi i Allahut qoftë mbi të dhe mbi familjen e tij!), duke treguar se si njerëzimi ishte zhytur në padituri, hutim dhe humbje të orientimit moral. Në një gjendje të tillë, ardhja e udhëzimit hyjnor solli dritë, urtësi dhe mundësinë e daljes nga errësira. Ky përshkrim na kujton se shoqëritë kanë nevojë të vazhdueshme për drejtësi, dituri dhe moral. Pa këto vlera, edhe një shoqëri që mund të duket e zhvilluar nga ana materiale mund të jetë e varfër shpirtërisht.
Prandaj, kur shohim përreth nesh përçarje, urrejtje, padrejtësi dhe humbje të vlerave, nuk duhet të mjaftohemi vetëm duke kritikuar të tjerët. Duhet të fillojmë nga vetja. Duhet të pyesim nëse fjalët tona janë të drejta, nëse gjykimet tona janë të paanshme dhe nëse veprimet tona përputhen me parimet që pretendojmë se mbrojmë. Sepse është e lehtë të kërkosh drejtësi nga të tjerët, por shumë më e vështirë është të jesh i drejtë edhe kur kjo bie ndesh me interesat e tua.
Atëherë, si duhet të sillet besimtari kur përballet me kohë të trazuara? Së pari, ai duhet të ruajë qetësinë dhe të mos nxitohet në gjykim. Jo çdo lajm që dëgjojmë është i vërtetë dhe jo çdo akuzë që përhapet është e drejtë. Së dyti, duhet të ruajë gjuhën e tij nga shpifjet, thashethemet dhe përhapja e informacioneve të paverifikuara. Së treti, nuk duhet të ndjekë verbërisht turmën, sepse shumica nuk është gjithmonë në anën e së vërtetës. Së katërti, duhet të qëndrojë larg padrejtësisë, edhe nëse ajo i sjell përfitime personale. Dhe mbi të gjitha, duhet të mbajë lidhjen me Allahun përmes namazit, lutjes, durimit dhe kërkimit të diturisë.
Kjo nuk do të thotë që besimtari duhet të qëndrojë indiferent ndaj padrejtësisë apo të heshtë përballë së keqes. Përkundrazi, ai duhet ta mbrojë të vërtetën, por pa u bërë vetë shkak i një padrejtësie tjetër. Duhet të flasë kur fjala e tij është e nevojshme, të veprojë kur veprimi është i drejtë dhe të ruajë urtësinë edhe kur përballet me provokime. Sepse qëndrueshmëria në të vërtetën nuk matet vetëm me atë që themi, por edhe me mënyrën se si sillemi.
Të dashur vëllezër dhe motra!
Kur lexojmë Nehxhul-Belaghan, kuptojmë se paralajmërimet e Imam Aliut (Paqja qoftë mbi të!) janë një thirrje për vetëdije në çdo kohë. Epokat ndryshojnë, pushtetet ndërrohen dhe brezat vijnë e largohen, por natyra e sprovave njerëzore mbetet e ngjashme. Lakmia, mendjemadhësia, mashtrimi, urrejtja dhe dëshira për pushtet vazhdojnë të jenë ndër shkaqet që i çojnë njerëzit drejt përçarjes dhe humbjes.
Sot jetojmë në një kohë kur informacioni përhapet me shpejtësi, kur njerëzit gjykojnë njëri-tjetrin pa u menduar dhe kur zëri i së vërtetës shpesh mbulohet nga zhurma e interesave personale. Përballë kësaj gjendjeje, secili prej nesh duhet t’i bëjë vetes disa pyetje të rëndësishme: A do të qëndrojmë me të vërtetën edhe kur ajo nuk është në anën e shumicës? A do të ruajmë drejtësinë edhe kur padrejtësia na sjell përfitime? A do të jemi të sinqertë edhe kur gënjeshtra duket si rruga më e lehtë? A do të ruajmë besimin tonë edhe kur sprovat bëhen të rënda?
Paralajmërimi i Imam Aliut na kujton se nuk duhet të mashtrohemi nga pamja e jashtme e kësaj bote dhe as të humbasim drejtimin për shkak të trazirave që na rrethojnë. Njeriu duhet të jetë i kujdesshëm ndaj asaj që dëgjon, i drejtë në atë që gjykon dhe i përgjegjshëm për atë që vepron. Nuk mjafton të pretendojmë se jemi në anën e së vërtetës; duhet ta dëshmojmë këtë përmes sjelljes sonë.
Prandaj, le t’i kërkojmë Allahut të na mbrojë nga fitnet që na verbojnë, nga dëshirat që na largojnë prej së vërtetës dhe nga sprovat që dobësojnë besimin tonë. Le të mos lejojmë që urrejtja të sundojë zemrat tona, që padrejtësia të bëhet pjesë e veprimeve tona dhe që përçarja të na largojë nga vëllazëria dhe morali islam.
Sepse nuk është i shpëtuar ai që thjesht jeton në kohë të qeta, por ai që arrin të ruajë besimin, drejtësinë dhe ndërgjegjen edhe në kohët më të vështira. Dhe ky është një prej mësimeve më të mëdha që na përcjell Imam Aliu (a.s), kur bota përreth nesh tronditet nga trazirat, ne nuk duhet të lejojmë që të tronditet edhe besimi ynë.
Allahu na bëftë prej atyre që e njohin të vërtetën, e ndjekin atë dhe qëndrojnë të palëkundur në rrugën e Tij. Na ruajtë nga fitnet e dukshme dhe të fshehta dhe na bashkoftë me njerëzit e drejtësisë dhe të udhëzimit.
Referencat nga Nehxhul-Belagha:
- Hutbja 151: Paralajmërimi për fitnet, trazirat, hutimin e zemrave dhe ngatërrimin e mendimeve.
- Hutbja 93: Përshkrimi i gjendjes së njerëzimit përpara misionit të Profetit Muhamed (Paqja dhe bekimi i Allahut qoftë mbi të dhe mbi familjen e tij!).
- Urtësia 93: Mësime mbi sprovat dhe kërkimin e mbrojtjes nga fitnet.

