Në një kohë kur shumë njerëz e shohin fenë si pjesë të rëndësishme të jetës së tyre, ekziston një rrezik që shpesh kalon pa u vënë re: ta përdorim atë jo për të përmirësuar veten, por për të gjykuar të tjerët. Ndonjëherë, njeriu mëson disa ajete, njeh disa hadithe, kryen adhurimet e tij dhe, pa e kuptuar, fillon ta shohë veten më të mirë se ata që nuk i praktikojnë të gjitha këto. Në vend që feja ta bëjë më të përulur, më të mëshirshëm dhe më të kujdesshëm ndaj të tjerëve, ajo bëhet për të një mjet për të kritikuar, për të përçmuar dhe për të nxjerrë në pah gabimet e njerëzve. Por a nuk duhet të jetë pikërisht e kundërta? A nuk duhet të fillojë ndryshimi që kërkojmë te të tjerët, së pari, nga vetja jonë?
Feja është udhëzim, mëshirë dhe rrugë drejt përsosjes shpirtërore. Ajo na mëson të dallojmë të mirën nga e keqja, por njëkohësisht na paralajmëron të mos biem në mendjemadhësi dhe të mos pretendojmë se e njohim atë që fshihet në zemrat e njerëzve. Vetëm Allahu e di se çfarë mbart secili në shpirtin e tij, sa shumë lufton me dobësitë e veta dhe sa i sinqertë është pendimi i tij. Prandaj, në këtë temë do të ndalemi te një mësim thelbësor i moralit islam: mos e përdor fenë për të gjykuar të tjerët, por përdore atë për të korrigjuar veten, për të pastruar zemrën dhe për t’u bërë një njeri më i mirë përpara Allahut.
—————— – ———————
Ka një gabim që njeriu mund ta bëjë pikërisht atëherë kur mendon se po i afrohet më shumë fesë: të fillojë ta përdorë fenë për të gjykuar të tjerët. Sa më shumë që mëson për hallallin dhe haramin, për adhurimin dhe ndalesat, aq më shumë mund të tundohet të vërë re gabimet e njerëzve përreth, të numërojë mangësitë e tyre dhe ta konsiderojë veten më të mirë se ata.
Por a është kjo ajo që kërkon Allahu prej nesh? A na është dhënë feja që të bëhemi gjykatës të njerëzve apo që të bëhemi më të drejtë, më të përulur dhe më të mëshirshëm?
Duhet të kuptojmë një të vërtetë themelore: nuk është e njëjta gjë të dallosh të drejtën nga e gabuara dhe të gjykosh vlerën e një njeriu para Allahut. Ne duhet ta njohim të mirën dhe të keqen, duhet të këshillojmë, të paralajmërojmë dhe të mbrojmë të vërtetën. Por nuk kemi të drejtë ta kthejmë këtë përgjegjësi në arrogancë, përbuzje dhe poshtërim të njerëzve.
Njeriu mund ta shohë dikë duke bërë një gabim dhe të harrojë se edhe vetë ka gabimet e tij. Mund të shohë dikë që nuk falet, dikë që nuk e praktikon fenë siç duhet apo dikë që ka rënë në mëkat dhe menjëherë ta vendosë atë në një shkallë më të ulët se veten. Por kush ia ka dhënë të drejtën të vendosë se cili prej tyre është më i dashur tek Allahu?
Ndoshta ai që sot gabon, nesër pendohet me një pendim aq të sinqertë, saqë bëhet më i mirë se ai që e gjykoi. Ndoshta ai që duket i largët nga feja, në zemrën e tij mban një dhimbje, një luftë të brendshme dhe një dëshirë për t’u kthyer tek Allahu, të cilën askush nuk e njeh. Ndërsa ai që duket i devotshëm mund të jetë duke u mashtruar nga krenaria dhe vetëpëlqimi.
Prandaj, Allahu i Madhëruar na tërheq vëmendjen në Kuran:
“O ju që keni besuar! Le të mos përqeshin disa burra të tjerë, sepse mund të ndodhë që këta të jenë më të mirë se ata. As gratë të mos përqeshin gratë e tjera, sepse mund të ndodhë që këto të jenë më të mira se ato. Mos e përçmoni njëri-tjetrin dhe mos e thërrisni njëri-tjetrin me nofka të këqija…” (Sure El-Huxhurat, ajeti 11).
Vëreni me kujdes këtë ajet. Allahu nuk na urdhëron vetëm të mos i përqeshim njerëzit, por na kujton se personi të cilin ne e përçmojmë mund të jetë më i mirë se ne. Ky është një paralajmërim i drejtpërdrejtë kundër mendjemadhësisë. Ne shohim pamjen e jashtme, ndërsa Allahu njeh zemrën. Ne shohim një moment të jetës së dikujt, ndërsa Allahu njeh të gjithë rrugëtimin e tij.
Feja nuk na jep të drejtën të poshtërojmë atë që ka rënë; përkundrazi, na mëson t’i japim dorën që të ngrihet. Një nga shenjat më të rrezikshme të dobësisë shpirtërore është kur njeriu bëhet shumë i ndjeshëm ndaj gabimeve të të tjerëve, por pothuajse i verbër ndaj gabimeve të veta.
Ai mund të kalojë orë të tëra duke diskutuar për mëkatet e njerëzve, duke kritikuar mënyrën e tyre të jetesës dhe duke treguar se çfarë duhet të ndryshojnë, por nuk gjen as disa minuta për të shqyrtuar zemrën e vet.
Për këtë arsye, nga fjalët e urta të Imam Aliut (Paqja qoftë mbi të!) transmetohet:
“Lum për atë që merret me të metat e veta dhe nuk merret me të metat e njerëzve.”
Burimi: Bihar al-Anwar, vëllimi 1, në pjesën që përmban porositë dhe fjalët e urta të Imam Aliut (Paqja qoftë mbi të!).
Kjo fjalë përmban një mësim të jashtëzakonshëm. Ajo nuk na kërkon të mbyllim sytë përballë padrejtësisë apo të heshtim kur shohim të keqen. Ajo na mëson se, përpara se të merremi me korrigjimin e të tjerëve, duhet të kemi guximin të korrigjojmë veten.
Pyeteni veten: A jemi aq të kujdesshëm me gjuhën tonë sa jemi me gjuhën e të tjerëve? A jemi po aq të rreptë me padrejtësitë që bëjmë vetë, sa jemi me ato që shohim tek të tjerët? A e kontrollojmë sinqeritetin tonë apo jemi të zënë duke matur sinqeritetin e njerëzve të tjerë?
Ndonjëherë, njeriu nuk e përdor fenë për të luftuar mëkatin, por për të ndërtuar një imazh të rremë të vetes si njeri më i pastër se të tjerët. Dhe këtu qëndron rreziku: kur adhurimi nuk e bën njeriun më modest, ai duhet të ndalet dhe të shqyrtojë se çfarë po ndodh në zemrën e tij.
Allahu i Madhëruar na jep një paralajmërim tjetër shumë të rëndësishëm:
“Prandaj, mos e shpallni veten tuaj të pastër! Ai e di më së miri se kush është i devotshëm.” (Sure En-Nexhm, ajeti 32).
Ky ajet duhet të jetë një pasqyrë për çdo besimtar. Njeriu mund të falet, të agjërojë, të lexojë Kuran, të japë sadaka dhe të marrë pjesë në tubime fetare, por asnjëra prej këtyre nuk i jep të drejtën të konsiderojë veten të garantuar përpara Allahut dhe t’i shikojë të tjerët me përçmim.
Devotshmëria nuk matet me atë se sa herë i tregojmë dikujt që është në gabim. Ajo shfaqet në atë se sa shumë përpiqemi të mos biem vetë në gabim.
Ka njerëz që i njohin përmendësh shumë ajete, por harrojnë t’i zbatojnë mësimet e tyre në sjelljen me të tjerët. Ka njerëz që flasin për mëshirën e Allahut, por nuk tregojnë asnjë mëshirë ndaj atyre që gabojnë. Ka njerëz që flasin për përulësinë, por nuk mund ta pranojnë as një këshillë kur ajo u vjen nga dikush tjetër.
A nuk është kjo një kundërthënie e madhe?
Allahu nuk na ka urdhëruar të bëhemi njerëz që u kërkojnë të metat të tjerëve, por njerëz që përpiqen të pastrojnë zemrat e tyre. Nuk duhet të harrojmë se njeriu mund të ketë një pamje të jashtme fetare, por të mbartë brenda vetes smirë, mendjemadhësi, urrejtje dhe dëshirë për t’u dukur më i mirë se të tjerët.
Prandaj, përpara se të pyesim se përse dikush nuk është aq fetar sa mendojmë se duhet të jetë, le të pyesim veten: A po më bën mua feja një njeri më të mirë?
Një tjetër problem është prirja për t’i gjykuar njerëzit përmes dyshimeve, thashethemeve dhe fjalëve që dëgjojmë nga të tjerët.
Sa lehtë përhapet një gjykim! Dikush dëgjon një histori, dikush tjetër shton një fjalë, një i tretë nxjerr një përfundim dhe, pa e kuptuar, një njeri dënohet në sytë e shoqërisë pa iu dhënë as mundësia të dëgjohet.
Allahu i Madhëruar thotë:
“O ju që keni besuar! Shmangni shumë dyshime, sepse disa dyshime janë gjynah. Mos gjurmoni të metat e njëri-tjetrit dhe mos përgojoni njëri-tjetrin…” (Sure El-Huxhurat, ajeti 12).
Allahu e lidh dyshimin e pajustifikuar me përgojimin dhe cenimin e nderit të tjetrit. Kjo na tregon se gjykimi i njerëzve nuk është një çështje e parëndësishme. Një fjalë e thënë pa kujdes mund të shkatërrojë një reputacion, të prishë një familje dhe të largojë njerëzit nga njëri-tjetri.
Nuk është devotshmëri të kërkosh vazhdimisht të metat e njerëzve. Nuk është devotshmëri të përhapësh gabimet e tyre. Dhe nuk është devotshmëri të përdorësh ajetet e Kuranit për të poshtëruar dikë, ndërkohë që harron se vetë je përgjegjës për çdo fjalë që del nga goja jote.
Imam Aliu (Paqja qoftë mbi të!) na mëson një parim të rëndësishëm përmes fjalëve të tij:
“Mos u bëj rob i dikujt tjetër, kur Allahu të ka krijuar të lirë.”
Burimi: Nehxhul Balagha, letra 31.
Ky mësim na kujton dinjitetin njerëzor. Nuk duhet ta shndërrojmë as veten dhe as të tjerët në robër të mendimeve, paragjykimeve dhe krenarisë sonë.
Paralajmërimi i të Dërguarit të Allahut për ata që gjykojnë pa dije
Të Dërguarit të Allahut (Paqja dhe bekimi i Allahut qoftë mbi të dhe mbi familjen e tij!) i atribuohet një transmetim shumë domethënës:
«أَجْرَؤُكُمْ عَلَى الْفُتْيَا أَجْرَؤُكُمْ عَلَى النَّارِ»
“Më i guximshmi prej jush për të dhënë fetva është më i guximshmi për të hyrë në zjarr.”
Burimi: Bihar al-Anwar, vëllimi 2, faqja 123, hadithi nr. 48.
Ky hadith na paralajmëron për rrezikun e të folurit në emër të fesë pa dije dhe pa përgjegjësi. Nëse dikush nuk e njeh mirë një çështje fetare, nuk duhet të nxitojë të japë fetva, të shpallë të tjerët të humbur apo të flasë sikur e ka në dorë gjykimin hyjnor.
Duhet të bëjmë një dallim të rëndësishëm: të japësh një këshillë të sinqertë është diçka tjetër nga të shpallësh se e di përfundimisht gjendjen e një njeriu para Allahut.
Ne mund të themi se një veprim është i ndaluar kur këtë e përcakton feja. Mund të themi se një sjellje është e padrejtë. Mund të këshillojmë dikë që të largohet nga mëkati. Por nuk mund të pretendojmë se njohim përfundimisht sinqeritetin, pendimin dhe përfundimin e tij në botën tjetër.
Gjykimi i plotë i zemrave i takon vetëm Allahut.
Si duhet të sillemi me atë që gabon?
Këtu duhet të kuptojmë edhe një parim tjetër: Islami nuk na kërkon të pranojmë çdo sjellje, të heshtim përballë mëkatit apo të mos këshillojmë askënd. Përkundrazi, urdhërimi për të mirë dhe ndalimi nga e keqja janë pjesë e rëndësishme e përgjegjësisë së besimtarit.
Por mënyra se si e bëjmë këtë ka po aq rëndësi sa vetë këshilla.
Allahu i Madhëruar i thotë të Dërguarit të Tij:
“Thirr në rrugën e Zotit tënd me urtësi dhe këshillë të bukur dhe diskuto me ta në mënyrën më të mirë!” (Sure En-Nahl, ajeti 125).
Vëreni se Allahu nuk na mëson të këshillojmë me arrogancë, me fyerje apo me poshtërim. Ai na udhëzon drejt urtësisë dhe këshillës së bukur.
Nëse dëshiron ta ndihmosh dikë të largohet nga një mëkat, mos e bëj të ndihet sikur nuk ka më shpresë. Nëse dëshiron ta afrohesh dikë me fenë, mos e bëj të largohet prej saj për shkak të sjelljes sate. Nëse dëshiron t’i tregosh dikujt të vërtetën, mos e shoqëro të vërtetën me mendjemadhësi.
Ndoshta një fjalë e butë mund të hapë një zemër që ka qenë e mbyllur për vite të tëra, ndërsa një fjalë përçmuese mund ta largojë atë edhe më shumë.
Prandaj, duhet të jemi njerëz që i ndihmojnë të tjerët të ngrihen, jo njerëz që presin rastin për t’i parë ata të bien.
Të dashur besimtarë!
Le të mos harrojmë se shejtani nuk e humbi pozitën e tij për shkak të mungesës së dijes, por për shkak të mendjemadhësisë. Ai nuk pranoi të përulej dhe e konsideroi veten më të lartë se Ademi (Paqja qoftë mbi të!).
Allahu na e përcjell këtë ngjarje në Kuran, ku Iblisi thotë:
“Unë jam më i mirë se ai; mua më krijove nga zjarri, ndërsa atë e krijove nga balta.” (Sure Sad, ajeti 76).
Ky është një nga mësimet më të rëndësishme për çdo njeri që merret me fenë. Iblisi e përdori krahasimin për të justifikuar epërsinë e vet. Ai e pa veten më të mirë dhe e përçmoi tjetrin.
A nuk duhet të kemi frikë se mund të biem në një formë të ngjashme të mendjemadhësisë, kur fillojmë të mendojmë se jemi më të pastër, më të ditur dhe më të denjë për mëshirën e Allahut se njerëzit e tjerë?
Njeriu që falet nuk duhet ta përçmojë atë që ende nuk falet. Ai që agjëron nuk duhet ta poshtërojë atë që ka dobësi në adhurim. Ai që ka njohuri fetare nuk duhet ta nënvlerësojë atë që është ende duke mësuar.
Përkundrazi, sa më shumë të afrohemi me fenë, aq më shumë duhet të shtohet përulësia jonë.
Le të kujtojmë se Allahu e do pendimin, se dera e Tij e mëshirës është e hapur dhe se askush nuk duhet ta humbasë shpresën në faljen e Tij.
Mos e përdor fenë për të treguar se sa gabim janë të tjerët. Përdore atë për të kuptuar se sa shumë ke nevojë edhe ti për mëshirën dhe udhëzimin e Allahut.
Mos e bëj Kuranin një mjet për të sulmuar njerëzit, por një dritë për të ndriçuar rrugën tënde dhe të tyre. Mos e përdor namazin për t’u ndier më i lartë se dikush që nuk falet, por lejo që ai namaz të të mësojë përulësinë. Mos e përdor dijen për të poshtëruar atë që nuk di, por për ta ndihmuar të mësojë.
Dhe sa herë që të vjen dëshira për të gjykuar dikë, ndalu për një çast dhe pyet veten:
- A i njoh të gjitha rrethanat e këtij njeriu?
- A e di se çfarë lufte po zhvillohet në zemrën e tij?
- A jam unë pa gabime?
- A do të dëshiroja që të tjerët të më gjykonin mua me të njëjtën ashpërsi?
Le të përpiqemi të jemi njerëz që nuk i përhapin të metat e të tjerëve, që këshillojnë me urtësi, falin kur munden dhe nuk e humbasin kurrë përulësinë përpara Allahut.
Sepse nuk është detyra jonë të vendosim se kush është i denjë për mëshirën e Allahut. Detyra jonë është të përpiqemi të jemi vetë prej atyre që e meritojnë atë mëshirë.
Allahu na bëftë prej atyre që e përdorin fenë për të pastruar zemrat e tyre dhe jo për të gjykuar zemrat e të tjerëve. Na dhëntë dije pa mendjemadhësi, adhurim pa vetëpëlqim, këshillë pa përçmim dhe devotshmëri të sinqertë.

