Në jetën e njeriut ka shumë dhunti që Allahu i Madhëruar ia ka falur krijesës së Tij, por ndër më të çmuarat dhe më të rëndësishmet është mendja. Me anë të saj njeriu dallon të mirën nga e keqja, të drejtën nga e padrejta dhe të vërtetën nga mashtrimi.

Mendja është drita që e ndriçon rrugën e jetës dhe e udhëzon njeriun drejt kuptimit të realitetit të kësaj bote dhe qëllimit të ekzistencës së tij. Kur ajo përdoret drejt dhe në përputhje me udhëzimin hyjnor, mendja bëhet një mjet i fuqishëm për zhvillimin shpirtëror dhe moral të njeriut.

Islami i kushton një rëndësi të veçantë edukimit dhe zhvillimit të mendjes, sepse përmes saj njeriu arrin të kuptojë madhështinë e krijimit dhe të njohë Krijuesin e tij. Një mendje e edukuar dhe e ndriçuar nga besimi nuk e sheh jetën vetëm si një rrugëtim material, por si një amanet dhe përgjegjësi të madhe.

Për këtë arsye, Islami e fton njeriun që të reflektojë, të meditojë dhe të përdorë arsyen e tij për të kërkuar të vërtetën, në mënyrë që besimi i tij të jetë i fortë, i vetëdijshëm dhe i mbështetur në kuptim të thellë.

———————————————————-

Allahu i Madhëruar e ka nderuar njeriun me një dhuratë të veçantë që e dallon nga shumë krijesa të tjera: mendjen. Nëpërmjet saj, njeriu është në gjendje të vëzhgojë, të mendojë, të analizojë dhe të kuptojë të vërtetën. Mendja është drita që e ndriçon rrugën e besimit dhe ura që e lidh njeriun me njohjen e Krijuesit të tij.

Në Islam, besimi nuk është një ndjenjë e verbër apo një trashëgimi e marrë pa reflektim; përkundrazi, ai është rezultat i meditimit, i kërkimit të së vërtetës dhe i përdorimit të arsyes që Allahu ia ka dhuruar njeriut.

Prandaj, në Islam mendja zë një vend shumë të lartë. Ajo është kusht për përgjegjësinë fetare, sepse njeriu pa mendje nuk është përgjegjës për veprimet e tij. Përmes mendjes, njeriu kupton mesazhin hyjnor, dallon të mirën nga e keqja dhe arrin të kuptojë madhështinë e krijimit të Allahut. Nuk është rastësi që fjalët e para të shpalljes hyjnore iu drejtuan pikërisht mendjes dhe dijes. Allahu i Madhëruar thotë:

“Lexo, në emër të Zotit tënd që krijoi.” (Sure El-Alek, ajeti 1)

Ky ajet shënoi një kthesë të madhe në historinë njerëzore, sepse ai e vendosi dijen dhe mendimin në qendër të qytetërimit islam. Islami e ndërtoi një qytetërim të tërë mbi fuqinë e mendjes dhe të dijes, duke e nxitur njeriun të mendojë, të studiojë dhe të hulumtojë mbi krijimin e Allahut.

Megjithatë, Islami nuk e sheh mendjen si një fuqi të pakufizuar që vepron pa udhëzim. Mendja duhet të jetë e lidhur me udhëzimin hyjnor dhe me parimet e Sheriatit, në mënyrë që frytet e saj të jenë të mira dhe të dobishme për njerëzimin.

Një mendje që nuk përkulet para Allahut mund të bëhet burim mendjemadhësie dhe devijimi. Kur mendja humbet lidhjen me të vërtetën hyjnore, ajo mund të shndërrohet nga një bekim i madh në një shkak të së keqes.

Në tregimet kur’anore, shembulli më i qartë i një mendjeje që u devijua nga mendjemadhësia është Iblisi. Ai ishte inteligjent dhe e njihte shumë të vërteta, por krenaria dhe egoja e tij e larguan nga rruga e drejtë. Në vend që ta përdorte mendjen për të njohur dhe për t’iu nënshtruar Allahut, ai e përdori atë për të justifikuar kundërshtimin e tij. Kështu, mendja që nuk i përkulet të vërtetës bëhet një mendje pa udhëzim dhe pa qëllim.

Islami kërkon që njeriu ta përdorë mendjen për të ndërtuar një jetë dhe një qytetërim të drejtë. Çdo veprim, çdo zbulim dhe çdo plan që njeriu realizon duhet të jetë në përputhje me udhëzimin e Allahut. Vetëm atëherë shoqëria mund të ndërtohet mbi themele të forta dhe të qëndrueshme. Kur’ani e përshkruan këtë të vërtetë me një shembull shumë të qartë:

“A është më i mirë ai që ndërtesën e vet e themeloi mbi devotshmërinë ndaj Allahut dhe mbi kënaqësinë e Tij, apo ai që themelin e ndërtesës së vet e vendosi buzë një gremine të shembur, e cila e rrëzon atë në zjarrin e Xhehenemit? Allahu nuk i udhëzon njerëzit që i bëjnë padrejtësi vetvetes.” (Sure Et-Teube, ajeti 109)

Ky ajet na mëson se çdo vepër dhe çdo qytetërim që ndërtohet pa bazën e devotshmërisë dhe të udhëzimit hyjnor është i brishtë dhe i paqëndrueshëm.

Islami gjithashtu e refuzon idenë e besimit të verbër. Besimi i vërtetë nuk është një pretendim i pabazë, por rezultat i reflektimit dhe meditimit mbi universin, mbi jetën dhe mbi mesazhin e Kur’anit. Për këtë arsye, Kur’ani vazhdimisht e fton njeriun të mendojë dhe të meditojë mbi shenjat e Allahut në krijim.

Allahu i Madhëruar thotë:

“Me të vërtetë, në krijimin e qiejve dhe të tokës, në ndërrimin e natës dhe të ditës, në anijet që lundrojnë në det me atë që u sjell dobi njerëzve, në ujin që Allahu e zbret nga qielli dhe me të e gjallëron tokën pas vdekjes së saj dhe përhap në të çdo lloj gjallese, në qarkullimin e erërave dhe në retë e nënshtruara mes qiellit dhe tokës, ka shenja për njerëzit që mendojnë.” (Sure El-Bekare, ajeti 164)

Ky ajet është një thirrje e qartë për mendjen njerëzore: të shohë, të reflektojë dhe të kuptojë madhështinë e Krijuesit përmes krijimit të Tij.

Në të njëjtën kohë, Islami e paralajmëron njeriun nga ndjekja e verbër e traditave, nga supozimet dhe nga rrugët që nuk mbështeten në të vërtetën. Shumë njerëz refuzojnë udhëzimin hyjnor vetëm sepse duan të ndjekin atë që kanë gjetur tek paraardhësit e tyre. Kur’ani e kritikon këtë qëndrim dhe thotë:

“Kur u thuhet atyre: ‘Ndiqni atë që ka shpallur Allahu’, ata thonë: ‘Jo! Ne ndjekim atë që gjetëm tek prindërit tanë.’ Po edhe sikur prindërit e tyre të mos kenë kuptuar asgjë dhe të mos kenë qenë të udhëzuar?” (Sure El-Bekare, ajeti 170)

Ky ajet na mëson se e vërteta nuk matet me zakonin, as me numrin e njerëzve që e ndjekin një rrugë, por me përputhjen e saj me udhëzimin e Allahut. Traditat dhe zakonet mund të jenë të dobishme kur janë në përputhje me të vërtetën, por ato nuk duhet të bëhen pengesë për pranimin e udhëzimit hyjnor.

Besimtari është i thirrur të përdorë mendjen, të peshojë çdo gjë me dritën e Kur’anit dhe të mos e pranojë një rrugë vetëm sepse është trashëguar nga të tjerët. Në këtë mënyrë, Islami e çliron njeriun nga imitimi i verbër dhe e fton atë drejt një besimi të vetëdijshëm, të ndërtuar mbi dije, reflektim dhe bindje të sinqertë.

Po ashtu, Allahu na paralajmëron për rrezikun e supozimeve dhe të hamendjeve, të cilat shpesh e largojnë njeriun nga e vërteta:

“Shumica e tyre ndjekin vetëm supozime, por supozimet nuk vlejnë aspak kundrejt së vërtetës. Allahu e di mirë se çfarë bëjnë ata.” (Sure Junus, ajeti 36)

Prandaj, Kur’ani nuk është vetëm një libër leximi, por një libër meditimi dhe reflektimi. Ai i fton njerëzit që ta studiojnë me kujdes dhe ta kuptojnë mesazhin e tij. Allahu i Madhëruar thotë:

“A nuk e meditojnë ata Kur’anin, apo zemrat e tyre janë të mbyllura me dryna?” (Sure Muhamed, ajeti 24)

Ky ajet është një thirrje për çdo besimtar që të hapë zemrën dhe mendjen ndaj udhëzimit hyjnor.

Të nderuar vëllezër dhe motra!

Islami e konsideron mendjen si një nga bekimet më të mëdha që Allahu i ka dhënë njeriut. Ajo është mjeti përmes të cilit njeriu arrin të njohë të vërtetën, të kuptojë shenjat e Allahut dhe të ndërtojë një jetë të drejtë. Por kjo mendje duhet të jetë gjithmonë e lidhur me udhëzimin hyjnor dhe me devotshmërinë ndaj Allahut. Vetëm atëherë mendja bëhet dritë që e çon njeriun drejt së vërtetës, drejt besimit dhe drejt lumturisë në këtë botë dhe në botën tjetër.