Islami e vendos marrëdhënien me fqinjin në një pozitë të lartë morale dhe shpirtërore, duke e konsideruar atë pjesë të provës së besimit të njeriut. Fqinji nuk është thjesht ai që banon pranë nesh, por një amanet hyjnor që na është besuar përmes bashkëjetesës. Në dritën e Kur’anit, mirësia, drejtësia dhe butësia në raport me të tjerët janë tregues të devotshmërisë së vërtetë. Prandaj, mënyra se si sillemi me fqinjin bëhet pasqyrë e brendshme e zemrës sonë dhe e nivelit të edukimit tonë shpirtëror.
Tradita profetike dhe mësimet e Ehli Bejtit e theksojnë vazhdimisht rëndësinë e respektit, ndihmës dhe mosdëmtimit të fqinjit. I Dërguari i Allahut, Muhamedi (Paqja dhe bekimi i Allahut qoftë mbi të dhe mbi familjen e tij), e ngriti të drejtën e fqinjit në një shkallë aq të lartë saqë sahabët menduan se do ta përfshinte edhe në trashëgimi. Kjo tregon se Islami synon të ndërtojë një shoqëri ku solidariteti dhe ndjeshmëria nuk kufizohen brenda familjes, por shtrihen në çdo derë që hapet pranë nesh.
——————————————————-
Islami i ka kushtuar çështjes së fqinjit dhe fqinjësisë një rëndësi të madhe, duke i caktuar fqinjit të drejta dhe detyrime që ndonjëherë njeriu mund të çuditet nga numri i tyre, dhe që kërkojnë kujdes e përkushtim nga ai që të mësohet me to. Kjo nuk është gjë tjetër veçse një kujdes i sheriatit për të gjallëruar frymën e lidhjes dhe solidaritetit mes pjesëtarëve të shoqërisë islame, si dhe për të theksuar forcimin e lidhjeve ndërmjet individëve të saj.
Vërtet, fqinji ka një pozitë të madhe në Islam, edhe nëse është jobesimtar. Islami i ka kushtuar rëndësi fqinjit dhe ka thirrur për të qenë i mirë ndaj tij, si dhe e ka ndaluar lëndimin e tij.
Allahu e ka përmendur fqinjin në Librin e Tij të lavdishëm, ku thotë: “Adhuroni Allahun dhe mos i bëni Atij shok asgjë, dhe silluni mirë me prindërit, të afërmit, jetimët, të varfërit, fqinjët e afërt, fqinjët e largët, shokun pranë jush…” (Sure En-Nisa, ajeti 36)
Është transmetuar nga Profeti i lavdëruar (Paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të dhe mbi familjen e tij): “Respekti ndaj fqinjit për njeriun është si respekti ndaj nënës së tij.”
Për shkak të rëndësisë së madhe që i jepej fqinjit në shpalljen që i zbriste të Dërguarit të Allahut, ai ka thënë: “Xhibrili vazhdoi të më porosiste për fqinjët, derisa mendova se do ta përfshinte (fqinjin) edhe në trashëgimi. Kush neglizhon ndaj të drejtës së fqinjit për shkak të armiqësisë apo koprracisë, ai është mëkatar.”
- Llojet e fqinjëve
I Dërguari i Allahut i ka ndarë fqinjët në tre kategori, sipas të drejtave që ata kanë.
Është transmetuar nga Profeti Muhamed (Paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të dhe mbi familjen e tij) se:
“Fqinjët janë tre llojesh: një fqinj që ka tri të drejta, një që ka dy të drejta dhe një që ka vetëm një të drejtë. Sa i përket fqinjit që ka tri të drejta, ai është fqinji mysliman i afërt (me lidhje farefisnore) – ai ka të drejtën e fqinjësisë, të drejtën e lidhjes farefisnore dhe të drejtën islame. Fqinji që ka dy të drejta është fqinji mysliman – ai ka të drejtën e fqinjësisë dhe të islamit. Ndërsa fqinji që ka vetëm një të drejtë është jobesimtari – ai ka vetëm të drejtën e fqinjësisë.”
Ky është një kujdes i veçantë nga Profeti, për të mos e neglizhuar madje as fqinjësinë me një jobesimtar, sepse sjellja me moral islam ndaj fqinjit jobesimtar mund ta afrojë atë me Islamin.
Është transmetuar gjithashtu një ngjarje nga jeta e Profetit Muhamed (Paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të dhe mbi familjen e tij) me fqinjin e tij hebre, i cili çdo ditë hidhte mbeturina pranë shtëpisë së Profetit. Një ditë, ai mungoi dhe Profeti shkoi ta vizitojë. E gjeti të sëmurë dhe, nga sjellja dhe morali i bukur i Profetit ndaj tij, hebreu e pranoi Islamin.
Islami e ka konsideruar fqinj atë që banon afër shtëpisë së njeriut, brenda një rrezeje prej dyzet shtëpish nga të gjitha anët.
Imami Aliu (paqja qoftë mbi të) ka thënë: “Zona e respektit për xhaminë është dyzet krahë, dhe fqinjësia është dyzet shtëpi nga të katër anët e saj.”
Që do të thotë: në lindje, perëndim, veri dhe jug, çdo grup prej dyzet shtëpish në këto drejtime përbën fqinjësi për myslimanin, dhe myslimani është i obliguar t’i japë fqinjit të drejtën e tij.
- Rëndësia e përzgjedhjes së fqinjit
Është shumë e rëndësishme që, para se njeriu të vendoset për të jetuar në një zonë të caktuar, të informohet për gjendjen e fqinjëve që do ta rrethojnë, në mënyrë që të mos sprovohet me një fqinj të keq. Prandaj, njeriu duhet të marrë shembull nga sjellja e të Dërguarit të Allahut, kur dikush e pyeti: “Ku të blej shtëpi?”, dhe ai iu përgjigj: “Fqinjët (janë më të rëndësishëm) se shtëpia.”
Shpesh ndodh që njeriu pendohet për zgjedhjen e një vendbanimi të keq, ndaj duhet të hulumtojë për fqinjët e tij, për devotshmërinë dhe moralin e tyre.
Lukmani i urtë ka thënë në këshillën e tij për të birin: “O biri im! Kam mbajtur mbi shpinë gurë dhe hekur, por nuk kam parë gjë më të rëndë sesa një fqinj i keq.”
- E drejta e fqinjit
- Ta ruash atë kur është i pranishëm apo i munguar
Besimtari duhet ta ruajë nderin e fqinjit të tij, sidomos kur ai është larg, duke e mbrojtur nga fjalët e liga dhe nga përgojimi apo shpifja.
Imam Sexhadi (a.s.) ka thënë:
“Mos u ndal së qeni paqe për të, duke e mbrojtur nga fjalët fyese.”
Po ashtu ka thënë në “Mesazhin e të Drejtave”: “E drejta e fqinjit është që ta ruash atë kur mungon.”
- Ta respektosh kur është i pranishëm
Nga të drejtat e fqinjit është që kur ai ndodhet pranë teje, ta presësh me zemërgjerësi dhe fytyrë të qeshur, të mos i bëhesh i rëndë dhe ta nderosh.
Në “Mesazhin e të Drejtave” thuhet: “Ta nderosh atë kur është i pranishëm.”
Është transmetuar nga Profeti Muhamed (Paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të dhe mbi familjen e tij) se ka thënë:
“Nuk beson, nuk beson, nuk beson!”
E pyetën: “Kush?”
Ai tha: “Ai nga i cili fqinji nuk është i sigurt nga të këqijat e tij.”
- Ta ndihmosh kur është i dëmtuar apo i padrejtuar
T’i dalësh në ndihmë fqinjit kur është viktimë e padrejtësisë është cilësi e besimtarit.
Imam Sexhadi (a.s.) ka thënë: “Dhe ta ndihmosh kur ai është i padrejtuar.”
- Ta këshillosh në gjërat që i interesojnë
Këshilla është tregues i kujdesit dhe dashurisë për të. Duhet të jepet me mirësjellje dhe në mënyrë private.
Imam Sexhadi (a.s) ka thënë: “Nëse e di se ai e pranon këshillën tënde, këshilloje privatisht.”
Imam Ali (a.s.) ka thënë: “Kush e këshillon vëllain e tij në fshehtësi, e ka nderuar atë. Kush e këshillon haptazi, e ka poshtëruar.”
- Të ndash me të gëzimet dhe hidhërimet
Mëshira dhe solidariteti janë themeli i shoqërisë islame. Fqinji ka të drejtë që ti të gëzohesh për gëzimin e tij dhe të ndjesh dhimbje për fatkeqësitë e tij. Vizitoje kur është i sëmurë dhe merr pjesë në varrimin e tij.
Profeti Muhamed (Paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të dhe mbi familjen e tij) ka thënë: “Nëse sëmuret, vizitoje. Nëse vdes, përcille. Nëse ka gëzim, urime. Nëse goditet nga fatkeqësia, shprehi ngushëllime.”
- Ta falësh dhe të pranosh ndjesën e tij
Fqinji ka të drejtë që, nëse vjen të kërkojë ndjesë, ti ta pranosh atë dhe të falësh gabimin e tij.
Në “Mesazhin e të Drejtave” thuhet: “T’i falësh gabimet dhe t’ia mbulosh fajet.”
- T’ia japësh hua nëse kërkon
Hua-ja e lehtëson gjendjen ekonomike të fqinjit.
Profeti Muhamed (Paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të dhe mbi familjen e tij) ka thënë: “Nëse të kërkon hua, jepi. Nëse të kërkon ndihmë, ndihmoje. Nëse ka nevojë, ndaje me të.”
- Mos të ndërhysh në jetën e tij private
Prej moralit të lartë është që të mos ndërhysh në punët personale të fqinjit, të mos e spiunosh apo të përpiqesh të zbulosh sekretet e tij.
Profeti Muhamed (Paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të dhe mbi familjen e tij) ka thënë: “Mos ndërtosh lart mbi shtëpinë e tij për ta parë e për t’ia bllokuar erën, përveçse me lejen e tij.”
Imam Sexhadi (a.s) ka thënë: “Mos i ndiq të fshehtat e tij. Nëse merr vesh diçka të keqe, mbuloje.”
- Mos e dëmto
Dëmtimi i fqinjit është mëkat i madh.
Profeti Muhamed (Paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të dhe mbi familjen e tij) ka thënë: “Kush e dëmton fqinjin e tij, më ka dëmtuar mua. Kush më ka dëmtuar mua, ka dëmtuar Allahun.”
- Mos ji koprrac me ushqimin
Nëse gatuan dhe era e ushqimit arrin te fqinji, dërgoji edhe atij.
Profeti Muhamed (Paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të dhe mbi familjen e tij) ka thënë: “O Ebu Dherr, kur të gatuash supë, shtoje ujin dhe kujdesu për fqinjët e tu.”
Po ashtu ka thënë: “Nëse blen fruta, dhuroji fqinjit. Nëse nuk mundesh, fute fshehurazi në shtëpi, që mos ta shohin fëmijët e tij fëmijët e tu duke i ngrënë dhe të ndihen keq. A e kuptoni çfarë po ju them? Vetëm pak prej atyre që Allahu u ka mëshiruar e plotësojnë të drejtën e fqinjit.”